Πυρκαγιές χωρίς ενόχους: Οι ανοιχτές υποθέσεις και η περίπτωση του Ρεθύμνου

Ο δικαστικός πραγματογνώμων μόλις είχε ολοκληρώσει στα τέλη Ιουλίου την αυτοψία του στο σημείο έναρξης της φωτιάς, όταν οι ανακριτικοί υπάλληλοι της Πυροσβεστικής τον εξέτασαν ως μάρτυρα με ειδικές γνώσεις. Ζήτησαν να τους μεταφέρει όσα είχε διαπιστώσει στο δίκτυο ηλεκτροδότησης πλάι στον επαρχιακό δρόμο Ρεθύμνου – Αγίας Γαλήνης. Δύο κάτοικοι της περιοχής είχαν καταθέσει ότι άκουσαν έναν κρότο, κόπηκε το ρεύμα και μετά είδαν τις φλόγες.

Ο πραγματογνώμων ανέφερε ότι ο νότιος ξύλινος στύλος είχε μετακινηθεί και εκτίμησε ότι από τους θυελλώδεις ανέμους τα καλώδια μέσης τάσης ενδέχεται να πλησίασαν μεταξύ τους και να προκλήθηκε σπινθήρας. Παράλληλα παρατήρησε έντονα υπολείμματα ροής υγροποιημένου γράσου στον δυτικό από τους τρεις οριζόντιους αγωγούς. «Το τηκόμενο γράσο, υπό μορφήν καυτού λαδιού, πέφτοντας από τον πυρακτωμένο αγωγό, μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά σε ξερή βλάστηση», φέρεται να κατέθεσε.

Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού της Πυροσβεστικής (ΔΑΕΕ) σπεύδουν να φυλάξουν «ύποπτους» στύλους ηλεκτροδότησης, προτού φθάσουν στο σημείο συνεργεία αποκατάστασης και απομακρυνθούν πιθανά πειστήρια. Συνηθίζουν, επίσης, να εξετάζουν επιτόπου, μετά την αυτοψία του, τον δικαστικό πραγματογνώμονα που ορίζουν. Μέχρι να συνταχθεί το πόρισμα του πραγματογνώμονος μπορεί να μεσολαβήσουν μήνες. Πυροσβέστης λέει ότι στο παρελθόν, ακόμη και σε φωτιές μόλις ενός στρέμματος, έχει δει ειδικό να τον διαβεβαιώνει προφορικά για τα αίτια και έπειτα να σημειώνει κάτι τελείως αντίθετο στην έκθεσή του.

Από την πυρκαγιά που εκδηλώθηκε στις 29 Ιουλίου στην Κρύα Βρύση Ρεθύμνου, δύο πυροσβέστες έχασαν τη ζωή τους.

Συνελήφθη στο πλαίσιο της αυτόφωρης διαδικασίας ο υπεύθυνος λειτουργίας του δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ στο Ρέθυμνο. Αρνήθηκε στην απολογία του ότι φέρει ευθύνη και αφέθηκε ελεύθερος με περιοριστικούς όρους. Ο συνήγορός του αμφισβήτησε τα στοιχεία της προανάκρισης.

Λίγες ημέρες αργότερα αφέθηκε ελεύθερος μετά την απολογία του και υπάλληλος του ΔΕΔΔΗΕ Χανίων, που είχε συλληφθεί για άλλη φωτιά. Εξω από τα δικαστήρια, τοπικά στελέχη της Πυροσβεστικής συζητούσαν ότι ενώ θεωρούν τις δικογραφίες τους «δεμένες», συχνά οι τελικές αποφάσεις είναι αθωωτικές. Ελεγαν ότι το Σώμα ή το Δημόσιο δεν παρίσταται προς υποστήριξη της κατηγορίας ώστε να αντικρούσει στο ακροατήριο τεχνικούς συμβούλους ή ομότιμους καθηγητές που εκπροσωπούν την άλλη πλευρά.

«Θα ζω μέχρι τότε;»

Μέχρι την εκδίκαση μιας υπόθεσης, πάντως, μπορεί να μεσολαβήσουν χρόνια. Για τη μεγάλη πυρκαγιά τον Αύγουστο του 2024 στον Βαρνάβα, στην οποία έχασε τη ζωή της μια γυναίκα 65 ετών, το πόρισμα της ΔΑΕΕ έδειχνε ως αιτία βραχυκύκλωμα στο δίκτυο ηλεκτροδότησης. Η δικογραφία υπεβλήθη στις εισαγγελικές αρχές τον Δεκέμβριο του ιδίου έτους και έκτοτε η υπόθεση δεν έχει προχωρήσει.

«Εχω αναρωτηθεί κι εγώ γιατί καθυστερεί», λέει στην «Καθημερινή» ο Δημήτρης Ζουμπουλάκης, βασικός μάρτυρας, καθώς έξω από το σπίτι του φέρεται να ξεκίνησε η φωτιά. «Είμαι μεγάλος σε ηλικία. Δεν ξέρω εάν θα ζω μέχρι τότε». Αντιστοίχως, για άλλη φωτιά στην Κερατέα τον Αύγουστο του 2025, στην οποία πέθανε ένας 76χρονος, κλήθηκαν τον Μάρτιο του 2026, στο πλαίσιο προκαταρκτικής εξέτασης, τέσσερις υπάλληλοι του ΔΕΔΔΗΕ να δώσουν ανωμοτί εξηγήσεις ως ύποπτοι. Και αυτή η υπόθεση παραμένει ανοιχτή.

Οι «ένοχοι»

Σύμφωνα με στοιχεία της ΔΑΕΕ, τα τελευταία τρία χρόνια το ηλεκτρικό δίκτυο φέρεται να σχετίζεται με ορισμένες από τις πιο καταστροφικές πυρκαγιές στην Ελλάδα. Στη σχετική καταγραφή ορίζονται ως μεγάλες φωτιές όσες έκαψαν από 1.000 στρέμματα και άνω. Το 2024 η αμέλεια κατεγράφη προανακριτικά ως η πιο συχνή αιτία, αλλά φέρεται να είχε σχεδόν την ίδια καταστροφικότητα σε ποσοστό καμένων εκτάσεων με το ηλεκτρικό δίκτυο.

Βάσει των ιδίων στοιχείων, το 2025 οι 15 από τις 41 μεγάλες φωτιές συνδέονται προανακριτικά με το δίκτυο, οι 13 αποδίδονται σε πρόθεση και οι 9 σε αμέλεια. Τα καμένα στρέμματα που συσχετίζονται προανακριτικά με το δίκτυο αντιστοιχούν στο 50,7% της συνολικής καταστροφής. Φέτος, μέχρι την 1η Αυγούστου, από τις 19 μεγάλες πυρκαγιές οι πέντε εκτιμάται ότι συνδέονται με βλάβες του ηλεκτρικού δικτύου, τέσσερις με επικίνδυνες θερμές εργασίες με τροχό και γεωργικά μηχανήματα, ενώ τρεις αποδίδονται σε πρόθεση. Ωστόσο, το ποσοστό της καμένης έκτασης που αποδίδεται προανακριτικά στο δίκτυο υπολογίζεται σε 75,7%. Ολες αυτές οι υποθέσεις αναμένεται κάποια στιγμή να κριθούν και δικαστικά.

Η μεγαλύτερη φωτιά φέτος ξεκίνησε, σύμφωνα με έρευνα της ΔΑΕΕ, από ιδιωτικό δίκτυο ηλεκτροδότησης που συνδέεται με αιολικό πάρκο στη Βοιωτία. Ο ιδιοκτήτης του πάρκου, ένας ηλεκτροτεχνίτης και ο δήμαρχος Στυλίδας, ως ιδιοκτήτης της εταιρείας που κατασκεύασε τη γραμμή, κρίθηκαν προφυλακιστέοι. Οι ίδιοι αρνούνται τις κατηγορίες.

Σύμφωνα με ερμηνεία στελεχών της Πυροσβεστικής, συνήθως τα προβλήματα στο δίκτυο προκύπτουν τις ημέρες με έντονους ανέμους, συχνά σε μέρη δύσβατα ή εκτός οικιστικού ιστού. Η πρώτη προσβολή από τις δυνάμεις κατάσβεσης δεν γίνεται άμεσα, με τον άνεμο οι φλόγες ξεφεύγουν και η καταστροφή είναι μεγαλύτερη. Σε ανακοίνωσή του ο ΔΕΔΔΗΕ έκανε λόγο για «εύκολη στοχοποίηση» και «εσφαλμένες εντυπώσεις» χωρίς αποδεικτικά στοιχεία, που «καλύπτουν τοπικές ευθύνες σχετικά με τις πυρκαγιές». Η «Κ» έστειλε αναλυτικά ερωτήματα στον διαχειριστή του δικτύου χαμηλής και μέσης τάσης, αλλά δεν έλαβε απάντηση.

Η αγωνία των μηχανικών

Οι υπάλληλοι του ΔΕΔΔΗΕ που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή ανησυχούν. «Με τις συλλήψεις στο τέλος θα παραιτηθούν όλοι οι μηχανικοί από θέσεις ευθύνης», λέει στην «Κ» μηχανικός που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας. «Οποτε έχει αέρα, θα σβήνουν τις γραμμές. Οι ευθύνες πρέπει να αναζητηθούν εκεί όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις και γίνεται ο σχεδιασμός για τα κονδύλια και τη στελέχωση». Οπως περιγράφει, η επιθεώρηση του δαιδαλώδους εναέριου δικτύου πραγματοποιείται με εργολαβίες. Οι μόνιμοι υπάλληλοι, λόγω λειψανδρίας και φόρτου, ελέγχουν τη δουλειά των εξωτερικών συνεργείων δειγματοληπτικά.

«Δεν μπορείς για ένα αχανές δίκτυο να έχεις δύο-τρεις ανθρώπους», λέει ο Κώστας Ηλιάκης, πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων Σταθμών Παραγωγής ΔΕΗ Χανίων. Φέρνει ως παράδειγμα το πρακτορείο Βρυσών που έχει τρεις τεχνικούς, ενώ το δίκτυό του ξεκινάει από το Κρητικό Πέλαγος και φθάνει μέχρι το Λιβυκό. Ο μηχανικός που συνελήφθη πρόσφατα στα Χανιά βρισκόταν τρία χρόνια στη θέση αυτή και, σύμφωνα με συναδέλφους του, δεν είχε πλάι του πιο έμπειρο συνάδελφο να τον καθοδηγεί. «Μετατίθεται η ευθύνη στους ανθρώπους της πρώτης γραμμής», επισημαίνει ο Γρηγόρης Μπαρμπαγιάννης, πρόεδρος του Συλλόγου Διπλωματούχων Μηχανικών Ομίλου ΔΕΗ, Ενέργειας και Δικτύων.

Τα σκουπίδια

Εκτός από το δίκτυο, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΑΕΕ, στις μεγάλες πυρκαγιές των τριών τελευταίων ετών η μόνη σαφώς καταγεγραμμένη πυρκαγιά που συνδέεται με χώρο απορριμμάτων είναι αυτή στον ΧΥΤΑ Πάρου στις 28 Ιουλίου. Αλλα περιστατικά, συνήθως σε νησιά, όπως η Κάλυμνος και η Λέρος, παρέμειναν κάτω από τα 1.000 στρέμματα καμένης έκτασης. «Πρόκειται, όμως, για ιδιαίτερα επικίνδυνα σημεία έναρξης, επειδή μία μόνο διαφυγή φλόγας μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλη καταστροφή», παρατηρεί στέλεχος της ΔΑΕΕ.

Στην Πάρο, εκτός από τον εργολάβο του φορέα διαχείρισης απορριμμάτων συνελήφθησαν ο δήμαρχος του νησιού, ο αντιδήμαρχος καθαριότητας, καθώς και ένας οδηγός απορριμματοφόρου που μπήκε τελευταίος στον ΧΥΤΑ. Οι συνήγοροι του δημάρχου έκαναν λόγο για «βιαστική και νομικά εσφαλμένη απόδοση ποινικών ευθυνών», αναφέροντας ότι ο δήμος δεν έχει την αρμοδιότητα λειτουργίας ή διαχείρισης του χώρου. Σύμφωνα με την αυτοψία της Πυροσβεστικής, εντός του ΧΥΤΑ, σε μη ειδικά διαμορφωμένο σημείο μακριά από τον χώρο του κυττάρου, κατέληγαν ηλεκτρικές συσκευές και ανακυκλώσιμα υλικά. Η φωτιά εκτιμάται ότι ξεκίνησε από αυτανάφλεξη.

Γόπα στο πρανές

Ακόμη κι αν η αιτία φαίνεται ξεκάθαρη, ο υπαίτιος δεν είναι πάντα εύκολο να βρεθεί. Βίντεο από κάμερα ασφαλείας σε εγκατάσταση φωτοβολταϊκών κατέγραψε στις 30 Ιουνίου την έναρξη φωτιάς πλάι στην επαρχιακή οδό που συνδέει το Δερβένι στη Θεσσαλονίκη με τη Λητή. Δύο Ι.Χ. και ένα φορτηγό διέρχονται από εκεί, προτού εμφανιστούν οι φλόγες στο πρανές.

Στο σημείο εντοπίστηκε γόπα τσιγάρου. Οι οδηγοί βρέθηκαν από τις πινακίδες των οχημάτων. Δύο εξ αυτών είναι καπνιστές. Μέχρι στιγμής θεωρείται, πάντως, δύσκολη η ταυτοποίηση του υπαιτίου. Από εκείνη τη φωτιά ένας 65χρονος και ο 12χρονος γιος του έχασαν τη ζωή τους.