Η Κρήτη αντιστέκεται στη δημογραφική κατάρρευση, αλλά για πόσο; Η ευρωπαϊκή λύση που αγνοούμε

Τα πρόσφατα στοιχεία για τη δημογραφική πορεία της χώρας μας δικαίως προκαλούν ανησυχία σε πολλαπλά επίπεδα. Το 2025 οι γεννήσεις στην Ελλάδα κατακρημνίστηκαν στις 65.594, σημειώνοντας περαιτέρω πτώση 4,2% σε σχέση με το προηγούμενο έτος και αγγίζοντας ένα ιστορικό χαμηλό. Είναι χαρακτηριστικό ότι από το 2012 έως το 2025 η χώρα μας έχασε πληθυσμό ισοδύναμο με τους κατοίκους της Πάτρας, του Ηρακλείου και της Λάρισας μαζί, καταγράφοντας αθροιστικά 562.344 περισσότερους θανάτους από γεννήσεις.

Μέσα σε αυτή την εθνική δημογραφική κατάρρευση, η Κρήτη αποτέλεσε μια φωτεινή εξαίρεση, ούσα η μοναδική περιφέρεια της χώρας που κατέγραψε θετικό πρόσημο στις γεννήσεις το 2025, με οριακή αύξηση της τάξης του 2,5%. Αυτό το τοπικό παράδοξο, ωστόσο, δεν μπορεί να προκαλέσει τον εφησυχασμό μας.

Τα δομικά προβλήματα που αποτρέπουν τους νέους από το να κάνουν οικογένεια παραμένουν ριζωμένα στην κοινωνία μας. Τα αυξημένα κόστη ζωής, η εργασιακή επισφάλεια, το έλλειμμα διαθέσιμου χρόνου, οι υπολειμματικές δομές φύλαξης και φροντίδας βρεφών και η αδυναμία στήριξης της μητέρας εργαζόμενης υψώνει απροσπέλαστα εμπόδια για τη δημιουργία οικογένειας.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει το ζήτημα με επιδοματικές λογικές, προτάσσοντας την αύξηση του εφάπαξ επιδόματος γέννησης, το οποίο πλέον κυμαίνεται από 2.400 έως 3.500 ευρώ ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.

Όμως, ας είμαστε ρεαλιστές: ένα νέο ζευγάρι στα Χανιά δεν αποφασίζει να δημιουργήσει οικογένεια επειδή του καλύπτονται τα έξοδα του πρώτου μήνα. Διστάζει επειδή βρίσκεται καθημερινά αντιμέτωπο με τα δυσθεώρητα ενοίκια, την ακρίβεια, την εργασιακή αστάθεια και, κυρίως, την απουσία κρατικών υποδομών.

Ο πυρήνας του προβλήματος στην Ελλάδα, όπως επισημαίνουν σταθερά οι ευρωπαϊκοί φορείς, είναι το λεγόμενο «Χάσμα Προσχολικής Φροντίδας» (Childcare Gap). Πρόκειται για το μεγάλο κενό που μεσολαβεί από τη λήξη της άδειας μητρότητας, η οποία εκλείπει από τις ελεύθερες επαγγελματίες, μέχρι την ημέρα που το παιδί θα εξασφαλίσει εγγυημένη θέση σε μια δημόσια δομή εκπαίδευσης και φροντίδας.

Στο διάστημα αυτό, το κράτος κυριολεκτικά απουσιάζει. Το βάρος πέφτει εξ ολοκλήρου στις οικογένειες, αναγκάζοντας συνήθως τις γυναίκες να βάλουν σε παύση ή να εγκαταλείψουν την καριέρα τους και την πολυσχιδή δράση τους ή σπρώχνοντας τα ζευγάρια να δαπανήσουν υπέρογκα ποσά σε ιδιωτικές λύσεις.

Οι Σκανδιναβικές χώρες και κράτη όπως η Εσθονία έχουν καταφέρει να μηδενίσουν εντελώς αυτό το χάσμα. Εκεί, με τη λήξη της γονικής άδειας, το κράτος εγγυάται αμέσως και καθολικά θέση σε βρεφονηπιακό σταθμό, εξασφαλίζοντας ότι η μητέρα θα επιστρέψει απρόσκοπτα στην εργασία της.

Παράλληλα, χώρες όπως η Γερμανία εφαρμόζουν καινοτόμα συστήματα, όπως το “ElterngeldPlus”, όπου οι γονείς επιδοτούνται από το κράτος για να επιστρέψουν στην εργασία τους με καθεστώς μερικής απασχόλησης (part-time). Έτσι, προωθείται έμπρακτα η οικογενειακή φροντίδα, χωρίς να τιμωρείται η επαγγελματική εξέλιξη και χωρίς να καταρρέει το διαθέσιμο οικογενειακό εισόδημα.

Η απάντηση, επομένως, δεν μπορεί να αναζητείται στα αποσπασματικά φιλοδωρήματα. Η οικογένεια είναι ο θεμέλιος λίθος της κοινωνικής μας συνοχής. Η μετάβαση σε ένα εδραίο κοινωνικό κράτος, με υψηλής στάθμης παρεχόμενες υπηρεσίες, με ενδυνάμωση των νέων στη αγορά εργασίας, με θετικό κοινωνικό πρόσημο και τομές για την αντιμετώπιση της ακρίβειας, είναι η λύση που η κυβέρνηση δεν επιλέγει.

Αν θέλουμε τα Χανιά να συνεχίσουν να σφύζουν από ζωή, οφείλουμε να διεκδικήσουμε πολιτικές που δεν τιμωρούν τη σύγχρονη εργαζόμενη γυναίκα και υποστηρίζουν τον ενεργό ρόλο του πατέρα. Χρειαζόμαστε ένα κράτος που χτίζει μόνιμες υποδομές, παρέχει ισχυρή κοινωνική στέγη και εξασφαλίζει στους νέους ανθρώπους το αυτονόητο δικαίωμα να ονειρεύονται το μέλλον τους με ασφάλεια. Χρειαζόμαστε μια πραγματική, προοδευτική ανατροπή να ενώσουμε τις δυνάμεις μας σε ένα εθνικό πλαίσιο για την στήριξη της Ελληνικής οικογένειας.