Γιατί ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταργεί τον θεσμό των Εντεταλμένων Δημοτικών και Περιφερειακών Συμβούλων;

Πριν από λίγες ημέρες ψηφίστηκε από τη Βουλή των Ελλήνων ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Σε όλο αυτό το διάστημα, έως την ψήφιση του, η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε κυρίως στις δομικές θεσμικές αλλαγές που εισάγει όπως π.χ. στον τρόπο εκλογής δημοτικών και περιφερειακών αρχών, στο σύστημα ελέγχου εποπτείας των ΟΤΑ, στη λειτουργία των νομικών προσώπων της αυτοδιοίκησης, κ.α.

Υπάρχει, όμως, μία διάταξη που πέρασε σχεδόν απαρατήρητη και, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί μία από τις πιο προβληματικές επιλογές του νέου νομοθετήματος.

Πρόκειται για την κατάργηση της δυνατότητας του Δημάρχου να αναθέτει, χωρίς αμοιβή, την εποπτεία και τον συντονισμό συγκεκριμένων δράσεων σε δημοτικούς συμβούλους, δηλαδή του θεσμού των εντεταλμένων δημοτικών συμβούλων, η οποία προβλεπόταν ρητώς στο άρθρο 58 παρ. 1 περ. ι’ του ν. 3852/2010 («Καλλικράτης»). Αντίστοιχα, καταργούνται και οι θεσμοί των εντεταλμένων περιφερειακών συμβούλων kai των Επάρχων στις Περιφέρειες.

Η συγκεκριμένη επιλογή ωστόσο, γεννά εύλογα ερωτήματα.

Σε μια περίοδο όπου όλοι μιλούν για περισσότερη αποκέντρωση, επιτάχυνση των διαδικασιών και αποτελεσματικότερη διοίκηση, ο νομοθέτης αφαιρεί ένα εργαλείο πολιτικού συντονισμού που είχε αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο στην πράξη.

Οι εντεταλμένοι σύμβουλοι δεν αποτελούσαν ένα πρόσθετο διοικητικό επίπεδο ούτε επιβάρυναν οικονομικά τον Δήμο. Ήταν άμισθοι αιρετοί, στους οποίους ο Δήμαρχος (ή ο Περιφερειάρχης αντίστοιχα) μπορούσε να αναθέσει την παρακολούθηση συγκεκριμένων τομέων πολιτικής, τη συνεργασία με τις υπηρεσίες, την επίβλεψη δράσεων και την καθημερινή επαφή με τους πολίτες. Αποτελούσαν, ουσιαστικά, έναν ευέλικτο μηχανισμό διοικητικού και πολιτικού συντονισμού προς υποβοήθηση του έργου του Δημάρχου (ή του Περιφερειάρχη).

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς η κατάργηση των σχετικών διατάξεων παράγει άμεσα αποτελέσματα από την έναρξη ισχύος του νέου Κώδικα. Αυτό σημαίνει ότι τίθεται σοβαρό θέμα ως προς τη συνέχιση της άσκησης των καθηκόντων από τους ήδη ορισμένους εντεταλμένους δημοτικούς συμβούλους, τους Επάρχους και τους εντεταλμένους περιφερειακούς συμβούλους, οι οποίοι είχαν αναλάβει συγκεκριμένες αρμοδιότητες με νόμιμες αποφάσεις των αρμόδιων οργάνων. Η μεταβολή αυτή δεν αφορά την επόμενη αυτοδιοικητική περίοδο. Εφαρμόζεται άμεσα, ανατρέποντας έτσι, τον τρόπο λειτουργίας Δήμων και Περιφερειών εν μέσω της τρέχουσας θητείας, χωρίς μεταβατική πρόβλεψη.

Η κατάργηση του θεσμού δημιουργεί τρεις σοβαρές συνέπειες:

Πρώτον, υπερσυγκεντρώνει αρμοδιότητες στον Δήμαρχο και στους Αντιδημάρχους, σε μια περίοδο όπου οι απαιτήσεις προς τους Ο.Τ.Α. αυξάνονται διαρκώς.

Δεύτερον, περιορίζει τη δυνατότητα ουσιαστικής αξιοποίησης της εμπειρίας και των γνώσεων των υπόλοιπων αιρετών, οι οποίοι θα μπορούσαν να αναλάβουν την ευθύνη συγκεκριμένων τομέων πολιτικής χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση για τον Δήμο.

Τρίτον, αποδυναμώνει τη συλλογική πολιτική ευθύνη της διοίκησης, ενισχύοντας ένα περισσότερο συγκεντρωτικό και προσωποκεντρικό μοντέλο διακυβέρνησης.

Η ίδια λογική αποτυπώνεται και στην κατάργηση των Επάρχων και των εντεταλμένων περιφερειακών συμβούλων. Ιδίως στις νησιωτικές Περιφέρειες, όπου οι γεωγραφικές ιδιαιτερότητες απαιτούν αυξημένη παρουσία, διαρκή συντονισμό και άμεση επαφή με τις τοπικές κοινωνίες, η απουσία αυτών των θεσμών δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί βήμα προς μια αποτελεσματικότερη περιφερειακή διοίκηση.

Σε κάθε περίπτωση, η διοικητική επιστήμη είναι σαφής: οι σύγχρονοι οργανισμοί δεν γίνονται αποτελεσματικότεροι όταν συγκεντρώνουν όλες τις αρμοδιότητες σε λίγα πρόσωπα. Γίνονται αποτελεσματικότεροι όταν αποκεντρώνουν αρμοδιότητες (delegation), αξιοποιούν τις διαθέσιμες δεξιότητες και αναπτύσσουν μηχανισμούς συντονισμού και συνεργασίας, ώστε να ενισχύεται η αποτελεσματική άσκηση της διοίκησης, να βελτιώνεται η παραγωγή του διοικητικού έργου και, τελικά, να αναβαθμίζεται η εξυπηρέτηση των πολιτών.

Για τον λόγο αυτό, η κατάργηση των εντεταλμένων δημοτικών συμβούλων, των εντεταλμένων περιφερειακών συμβούλων και των Επάρχων οφείλει να επανεξεταστεί, και μάλιστα άμεσα, από το αρμόδιο Υπουργείο. Η επαναφορά τους, ως άμισθων θεσμικών οργάνων με σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες, πέρα από τα προφανή διοικητικά οφέλη, θα καταδείξει ότι η Πολιτεία διαθέτει τη θεσμική και πολιτική ωριμότητα να διορθώνει έγκαιρα αστοχίες του νομοθέτη, όταν αυτές αναδεικνύονται μέσα από την επιστημονική γνώση και την αυτοδιοικητική πράξη.