Oι άνεργοι στην Κρήτη και η σύγκριση με το πανελλαδικό μέσο όρο

Υψηλά ποσοστά νέων ανέργων, έμφυλο χάσμα, εποχικότητα και χαμηλή παραγωγικότητα είναι ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της αγοράς εργασίας στην Κρήτη, τα οποία αποτελούν παράγοντες που φθείρουν την ποιότητα και δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη επισφαλών μορφών απασχόλησης.

Σύμφωνα με την πρόσφατη δημοσιευμένη στατιστική έκθεση της ΕΛΣΤΑΤ, η ανεργία κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 κατέγραψε στην Κρήτη ποσοστό 11,6%, υψηλότερο δηλαδή σε σύγκριση με το πανελλαδικό μέσο όρο που κυμαίνεται στο 10,6%, την ώρα που το 54,3% του συνολικού πληθυσμού εργάζεται.

Όπως αναφέρουν τα «Ρεθεμνιώτικα Νέα», συνολικά στην Κρήτη, οι άνεργοι φτάνουν σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ τους 33.000 για το πρώτο τρίμηνο του 2026, ενώ οι εργαζόμενοι είναι 244.700. Πρόκειται για μία εικόνα που αποδίδεται στον πυρήνα της τοπικής οικονομίας, δηλαδή την εξάρτηση από το τουριστικό προϊόν και την απασχόληση σε τομείς με επίσης έντονη εποχικότητα, όπως η εστίαση, το εμπόριο και η αγροτική παραγωγή.

«Η εικόνα παραμένει σταθερή σε σχέση με τις έντονες εποχικές διακυμάνσεις. Σε πολύ μεγάλο βαθμό είναι η συνάρτηση του ποσοστού ανεργίας με την εποχικότητα και ειδικά την καλοκαιρινή περίοδο, όπου και έχουμε τον τομέα του τουρισμού να παίζει σημαντικό ρόλο, σε μία οικονομία όπως η ελληνική, που σε μεγάλο βαθμό και σε συγκεκριμένες περιφέρειες εξαρτώνται από τον τουρισμό. Έχουμε μία μικρή αύξηση ανεργίας, συγκρίνοντας με το αντίστοιχο τρίμηνο της προηγούμενης χρονιάς. Αυτό το βλέπουμε και τον Απρίλιο του 2026, όπου η ανεργία πέφτει μεν στο 9,5%, αλλά είναι αυξημένη σε σχέση με πέρυσι που ήταν 9%, αλλά ήδη τον Απρίλιο έχουμε εισέλθει στην τουριστική περίοδο. Άρα πράγματι η εποχικότητα είναι ένα πάρα πολύ βασικό χαρακτηριστικό της αγοράς εργασίας», σχολίασε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο Νίκος Παπαδάκης, καθηγητής του τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης,  διευθυντής του ΚΕΠΕΤ και του ΚΕΔΙΒΙΜ Πανεπιστημίου Κρήτης και επιστημονικά υπεύθυνος του Περιφερειακού Μηχανισμού Διάγνωσης Αναγκών της αγοράς εργασίας της Περιφέρειας Κρήτης.

Ταυτόχρονα, η μακροχρόνια ανεργία αναδεικνύεται επίσης ως θεμελιώδες ζήτημα της αγοράς εργασίας, καθώς παρότι μειώνεται σε σχέση με το παρελθόν, εξακολουθεί να αφορά σχεδόν τους μισούς ανέργους σε εθνικό επίπεδο. Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ένα παραγωγικό μοντέλο ανάπτυξης που στηρίζεται περισσότερο στην ένταση εργασίας παρά στην παραγωγικότητα, καθώς σε εθνικό επίπεδο το 14,9% των εργαζομένων δηλώνει ότι εργάζεται 48 ώρες ή περισσότερες εβδομαδιαίως, ενώ περισσότεροι από τους μισούς απασχολούμενους εργάζονται μεταξύ 40 και 47 ωρών. Η εκτεταμένη υπερεργασία αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό της ελληνικής οικονομίας και εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονη σε περιοχές όπου κυριαρχούν οι υπηρεσίες φιλοξενίας και οι μικρές επιχειρήσεις, χωρίς ωστόσο να συνεπάγεται κατ’ ανάγκη και υψηλότερη παραγωγικότητα, γεγονός που αποδίδεται στη χαμηλή συμμόρφωση με τις σύγχρονες τεχνολογίες, το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων και τις περιορισμένες επενδύσεις σε καινοτόμες εφαρμογές, αλλά ενδεχομένως και σε εργοδοτικές πρακτικές.

Η σχέση μεταξύ εκπαίδευσης και ανεργίας παραμένει επίσης άμεση και επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία του Περιφερειακού Μηχανισμού Διάγνωσης αναγκών της αγοράς εργασίας της Περιφέρειας Κρήτης. Το μορφωτικό επίπεδο εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα προστασίας απέναντι στον κίνδυνο επισφαλούς εργασίας και ανεργίας, ωστόσο διακρίνεται επίσης πρόβλημα σύνδεσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Αρκετοί νέοι πτυχιούχοι δυσκολεύονται να βρουν θέσεις που να αντιστοιχούν στα προσόντα τους, ιδιαίτερα στις περιφερειακές οικονομίες που στηρίζονται κυρίως στον τουρισμό και στις υπηρεσίες.

Επιπλέον, η ελληνική αγορά εργασίας εξακολουθεί να εμφανίζει εξαιρετικά υψηλό ποσοστό αυτοαπασχόλησης, καθώς οι αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό αντιστοιχούν στο 18% των απασχολουμένων, ενώ οι αυτοαπασχολούμενοι με προσωπικό στο 7,6%, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Η διάρθρωση της κρητικής οικονομίας, με τη μεγάλη παρουσία μικρών οικογενειακών επιχειρήσεων στον τουρισμό, στο λιανεμπόριο και στη γεωργία ενισχύει περαιτέρω αυτή την τάση, καθώς η αυτοαπασχόληση λειτουργεί συχνά ως μηχανισμός απορρόφησης εργατικού δυναμικού σε περιοχές όπου η σταθερή μισθωτή εργασία δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση εργασίας.

Εποχικότητα, νεανική ανεργία και μορφωτικό επίπεδο

Οι κοινωνικές ανισότητες στην αγορά εργασίας παραμένουν έντονες. Οι γυναίκες εμφανίζουν στην Ελλάδα ποσοστό ανεργίας 13,9%, έναντι 7,9% των ανδρών, ενώ ακόμα πιο ανησυχητική είναι η κατάσταση των νέων. Η ανεργία φτάνει στο 35% στις ηλικίες 15-19 ετών και στο 23,8% στις ηλικίες 20-24 ετών, ποσοστά υπερδιπλάσια του γενικού μέσου όρου. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι, παρά τη συνολική βελτίωση της αγοράς εργασίας τα τελευταία χρόνια, οι νέοι και οι γυναίκες εξακολουθούν να αποτελούν τις πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

«Η έμφυλη διάσταση στην ανεργία παραμένει ισχυρότατη. Στην πραγματικότητα βλέπουμε σχεδόν διπλάσιο ποσοστό στις γυναίκες από ό,τι στους άντρες. Έντονο είναι επίσης το ζήτημα της υπεραντιπροσώπευσης στην ανεργία των νεότερων ηλικιακών ομάδων. Έχουν τα υψηλότερα ποσοστά. Η νεανική ανεργία διεθνώς είναι υψηλότερη από ό,τι η συνολική ανεργία, στην Ελλάδα έχουμε κάπως εντονότερο πρόβλημα. Οι παράγοντες που βλέπουμε και ερευνητικά είναι το ίδιο το ζήτημα της εποχικότητας, πολλοί νέοι άνθρωποι εργάζονται στον τουρισμό, οπότε έχουμε συσχέτιση εποχικότητας και επισφαλούς απασχόλησης. Επίσης οι νέοι υπεραντιπροσωπεύονται σε μορφές επισφαλούς εργασίας στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η προσωρινή απασχόληση», ανέφερε επίσης ο κ. Παπαδάκης, εξηγώντας ότι αυτό οφείλεται και στις τροχιές μετάβασης από την εκπαίδευση μέχρι την αγορά εργασίας, όπου στην Ελλάδα παρατηρείται το δομικό πρόβλημα της αναντιστοιχίας προσόντων των νέων με τις απαιτήσεις της αγοράς.

«Βλέπουμε επίσης υψηλή συσχέτιση με το μορφωτικό επίπεδο, βλέπουμε ότι στους ανέργους, υπεραντιπροσωπεύονται οι απόφοιτοι δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ή και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Είναι σαφές ότι έχουμε μία σειρά από παράγοντες που αυξάνουν την ανεργία όταν αυτή αφορά στους νέους, οι οποίοι όμως στην Ελλάδα, η προσωρινότητα, η υποαπασχόληση και οι επισφαλείς μορφές απασχόλησης ενίοτε καθιστούν εύκολη την μετάβασή τους από την εργασία στην ανεργία», πρόσθεσε.

Η Κρήτη παρουσιάζει συνεπώς ισχυρή οικονομική δραστηριότητα, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δομικά προβλήματα, όπως η εξάρτηση από χαμηλής προστιθέμενης αξίας υπηρεσίες, η υπερεργασία και ανεργία σε κρίσιμες κοινωνικές ομάδες. Η συνύπαρξη ελλείψεων προσωπικού και υψηλής ανεργίας δεν αποτελεί αντιφατικό σχήμα, αλλά αντανακλά την αναντιστοιχία ανάμεσα στις ανάγκες των επιχειρήσεων και στα χαρακτηριστικά του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού, καθώς και τις περιορισμένες δυνατότητες παραγωγικής αναβάθμισης ενός μοντέλου ανάπτυξης που εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εποχική εργασία.

Φτωχοποίηση της εργασίας, υποτονικότητα και χαμηλή παραγωγικότητα

Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης είναι αυτά που στην πραγματικότητα θα έπρεπε να προκαλούν ανησυχία και όχι τόσο οι ποσοτικοί δείκτες, σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων ο κ. Παπαδάκης. «Ένα ζήτημα που πρέπει να μας απασχολήσει, έστω και σε απόλυτους αριθμούς, που βλέπουμε ότι είναι 249.000 οι άνεργοι για το πρώτο τρίμηνο του 2026, είναι ότι έχει μειωθεί κατά πολύ το ποσοστό συνολικής ανεργίας και το ποσοστό νεανικής ανεργίας, αλλά υπάρχει όμως σοβαρό ζήτημα στην Ελλάδα αναφορικά με την ποιότητα της απασχόλησης. Η Ελλάδα είναι πρώτη σε ποσοστά της φτώχειας εντός εργασίας. Δουλεύουν φτωχοποιημένοι εργαζόμενοι, αλλά στην πραγματικότητα είναι κάτω του 60% του ενδιάμεσου εισοδήματος, αυτό ενδεχομένως να είναι μία από τις ερμηνείες για το ότι έχουμε πολύ σημαντικό ποσοστό εργαζομένων που εργάζονται περισσότερες ώρες. Αυτό μπορεί και να αποδίδεται κατά περίπτωση και σε εργοδοτικές πρακτικές, αλλά μπορεί να συνδέεται και με το φαινόμενο δουλεύω παραπάνω, προκειμένου να μπορώ να ανταπεξέλθω στις υποχρεώσεις μου», ανέφερε ο κ. Παπαδάκης, εξηγώντας επίσης ότι το ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας έχει μειωθεί, παραμένει όμως το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αποτελώντας συνεπώς διαρθρωτικό πρόβλημα της αγοράς εργασίας και αιτία εκτοπισμού του εργαζομένου από αυτή.

Όπως τόνισε ο κ. Παπαδάκης, σύμφωνα με τον δείκτη υποτονικότητας της αγοράς εργασίας, που αφορά το σύνολο των μη ολοκληρωμένων αναγκών σε απασχόληση του γενικού πληθυσμού, στην Ελλάδα υπάρχει έντονη υποτονικότητα και στο πρώτο τρίμηνο του 2026. «Ήδη έχουμε στοιχεία μειωμένης παραγωγικότητας της απασχόλησης, τα οποία βεβαίως οφείλονται και σε δομικά χαρακτηριστικά της οργάνωσης της απασχόλησης της οικονομίας και των τεκτονικών μετασχηματισμών που είναι σε εξέλιξη και στην αγορά εργασίας», κατέληξε ο κ. Παπαδάκης.