Τι σημαίνει η ένταξη της Ζωμίνθου στην UNESCO

Η ιστορική σημασία της ένταξης του Μινωικού Ανακτόρου της Ζωμίνθου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, αλλά και η ευθύνη προστασίας και ανάδειξης των μνημείων τονίστηκαν κατά τη διάρκεια των χθεσινών εορταστικών εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν παρουσία της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, αλλά και εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης, της UNESCO και της επιστημονικής κοινότητας στη Ζώμινθο.

Σύμφωνα με τα «Ρεθεμνιώτικα νέα», η χθεσινή ημέρα χαρακτηρίστηκε ιστορική εντάσσοντας τον Μινωικό πολιτισμό και επίσημα στην παγκόσμια πολιτιστική κοινότητα, με μία σημαντική διεθνή διάκριση και αναγνώριση της διαχρονικής του αξίας. Ο Μινωικός πολιτισμός αποτέλεσε τομή στη διαμόρφωση των πρώτων οργανωμένων κοινωνιών στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ όπως υπογράμμισαν οι ομιλητές, η πολιτιστική κληρονομιά δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά συνδέεται άμεσα με το μέλλον, τη γνώση, τη συνεργασία των λαών και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Παράλληλα, στην εκδήλωση τονίστηκε ότι η αναγνώριση από την UNESCO δημιουργεί νέες προοπτικές για την πολιτιστική εξωστρέφεια, την επιστημονική έρευνα και την ήπια αναπτυξιακή πορεία της περιοχής, με σεβασμό στον χαρακτήρα και την ιστορική βαρύτητα των μνημείων. Ιδιαίτερη μνεία έγινε επίσης στη μακρά και απαιτητική διαδικασία που προηγήθηκε μέχρι την οριστική ένταξη των μινωικών ανακτορικών κέντρων στον κατάλογο της UNESCO, μέσα από διαβουλεύσεις, αξιολογήσεις και στενή συνεργασία των ελληνικών αρχών με διεθνείς οργανισμούς και επιστημονικούς φορείς. Επιπλέον επισημάνθηκε ότι η προστασία των μνημείων δεν αποτελεί μόνο θεσμική υποχρέωση, αλλά και ευθύνη των ίδιων των τοπικών κοινωνιών που ζουν δίπλα τους και τα διατηρούν ζωντανά μέσα στον χρόνο. Κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων πραγματοποιήθηκαν παρεμβάσεις από ανθρώπους που συνέβαλαν καθοριστικά στην ένταξη του μνημείου στον κατάλογο της UNESCO και στη συνέχεια ακολούθησε ξενάγηση στον αρχαιολογικό χώρο, από την προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Χανίων και Αναπληρώτριας Προϊσταμένης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, Ελένης Παπαδοπούλου.

Επιπλέον, προβλήθηκε μαγνητοφωνημένο μήνυμα του Lazare Eloundou διευθυντή του Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, καθώς η συνεργασία των φορέων με το Κέντρο ήταν κομβική για την επιτυχία του εγχειρήματος.

«Η πολιτιστική κληρονομιά δεν αφορά μόνο στο παρελθόν αλλά πλέον αφορά κυρίως το μέλλον»

Όπως ανέφερε η υπουργός πολιτισμού Λίνα Μενδώνη στον χαιρετισμό της: «Η εγγραφή αυτή, δεν αποτελεί απλώς μια τιμητική διάκριση. Συνιστά μια διαρκή δέσμευση προστασίας, διατήρησης και ανάδειξης των μνημείων. Απαιτεί σχέδιο, συνεργασία, επιμονή και συλλογική προσπάθεια από το υπουργείο Πολιτισμού, την Περιφέρεια Κρήτης, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, την επιστημονική κοινότητα και τις ίδιες τις τοπικές κοινωνίες, που αγκάλιασαν αυτή την προσπάθεια από την πρώτη στιγμή. Στη Ζώμινθο συνεχίζεται σήμερα μια εξαιρετικά σημαντική ανασκαφική και ερευνητική δραστηριότητα, παράλληλα με έργα προστασίας και ανάδειξης του μνημειακού συνόλου στον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη. Μέσα από τη Μινωική Πολιτιστική Διαδρομή και την Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση των εμβληματικών διαδρομών της Κρήτης, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε τα μινωικά μνημεία να λειτουργήσουν όχι μόνο ως διεθνώς αναγνωρισμένα πολιτιστικά αγαθά, αλλά και ως πολιτιστικά προϊόντα, ως μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης υψηλής ποιότητας για το νησί».

Η Υπουργός καταλήγοντας επεσήμανε επίσης ότι: «Σήμερα δεν τιμούμε απλώς μια ακόμα διεθνή διάκριση. Επιβεβαιώνουμε τη ζωντανή συνέχεια ενός πολιτισμού που εξακολουθεί να εμπνέει την ανθρωπότητα. Επιβεβαιώνουμε ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν αφορά μόνο στο παρελθόν αλλά πλέον αφορά κυρίως το μέλλον. Ότι αποτελεί δύναμη γνώσης, δημιουργίας συνεργασίας και ειρηνικής συνύπαρξης των λαών. Ο  μινωικός πολιτισμός δεν ανήκε ποτέ μόνο στην  Ελλάδα, ανήκε στην παγκόσμια κοινότητα απλώς ήρθε και η επίσημη  διαδικασία και ακριβώς για αυτό η προστασία και η ανάδειξη τους αποτελούν κοινή ευθύνη όλων. Με αίσθημα λοιπόν ευθύνης συνέχειας και αισιοδοξίας ας διασφαλίσουμε αυτή τη μοναδική παρακαταθήκη ως πηγή παιδείας, έμπνευσης, συλλογικής αυτογνωσίας για τις επόμενες γενιές. Ας διασφαλίσουμε ότι οι τόποι αυτοί θα συνεχίσουν να αφηγούνται την ιστορία της Κρήτης και των Κρητικών ,της Ελλάδας  και των Ελλήνων της ίδιας της ανθρώπινης δημιουργίας».

«Πρόκειται για ένα έργο που δεν είναι μόνο αρχαιολογικό, είναι αναπτυξιακό, πολιτιστικό και βαθιά ανθρώπινο»

Προγραμματική σύμβαση για τη λειτουργία και την προστασία των σπουδαίων μνημείων του Ιδαίου Άνδρου και της Ζωμίνθου έχουν συνυπογράψει ήδη η Περιφέρεια Κρήτης, ο δήμος Ανωγείων και η UNESCO, δίνοντας σάρκα και οστά, όπως ανέφερε ο δήμαρχος Ανωγείων, Σωκράτης Κεφαλογιάννης, σε ένα όραμα δημιουργίας αρχαιολογικών δρυμών στον Ψηλορείτη. «Η Ζώμινθος είναι η απόδειξη ότι ο Μινωικός πολιτισμός τόλμησε να ανέβει στο βουνό, να οργανώσει, να δημιουργήσει, να συνυπάρξει με το δύσκολο. Όμως η Ζώμινθος του Ψηλορείτη δεν μπορεί να ιδωθεί μόνη της, είναι ο ενδιάμεσος σταθμός μιας ιερής διαδρομής που ενώνει την γη με τον ουρανό, τον άνθρωπο με το θείο, το παρελθόν με το παρόν. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμα και σήμερα ο ίδιος αυτός τόπος συνεχίζει να παράγει γνώση. Και μέσα σε αυτήν την μεγάλη ενότητα βρίσκονται τα Ανώγεια, όχι ως ένα απλό χωριό του βουνού, αλλά ως η ζωντανή συνέχεια αυτής της μεγάλης διαδρομής», ανέφερε ο κ. Κεφαλογιάννης και επίσης συμπλήρωσε: «Η Unesco δεν καταγράφει απλώς μνημεία, καταγράφει αξίες και αυτές οι αξίες μας δεσμεύουν. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν προστατεύεται μόνο με αποφάσεις και θεσμούς, προστατεύεται καθημερινά από τους ανθρώπους που ζουν μαζί της και τη θεωρούν κομμάτι της ζωής τους. Αυτή είναι η μεγάλη δική μας ευθύνη. Πρόκειται για ένα έργο που δεν είναι μόνο αρχαιολογικό, είναι αναπτυξιακό, πολιτιστικό και βαθιά ανθρώπινο. Όπως αποτυπώνεται και στο πρόγραμμα των εκδηλώσεων αυτών των ημερών, η Ζώμινθος και τα Ανώγεια δεν είναι απλώς σταθμοί, αλλά ζωντανοί τόποι πολιτισμού και συνέχειας».

«Ευχόμαστε το αύριο της Ζωμίνθου να αποδειχθεί αντάξιο της σπουδαίας ιστορίας και λαμπρού παρελθόντος της»

Σημαντικό ρόλο τόσο για την προετοιμασία του φακέλου που κατατέθηκε στην UNESCO, όσο και για την υποστήριξη κατά τη διάρκεια των σταδίων της διαβούλευσης και της προκήρυξης διαδραμάτισε η Περιφέρεια Κρήτης. Κατά τους εορτασμούς έγινε ειδική μνεία στο πρόσωπο του περιφερειάρχη Κρήτης, Σταύρου Αρναουτάκη, στον οποίο απευθύνθηκαν και από την υπουργό Πολιτισμού ευχαριστίες για τη συμβολή του. Εκπροσωπώντας την Περιφέρεια Κρήτης, η αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνου, Μαρία Λιονή στον χαιρετισμό της ανέφερε μεταξύ άλλων: «Οι ανασκαφές στη Ζώμινθο αποτελούν γεγονός ιδιαίτερης σημασίας, τόσο για την περιοχή των Ανωγείων, όσο και για ολόκληρη την Κρήτη. Αποδεικνύουν ότι ο Ψηλορείτης δεν υπήρξε ποτέ μία απομονωμένη ορεινή περιοχή, αλλά ήταν και είναι τμήμα ενός σπουδαίου δικτύου του Μινωικού Πολιτισμού. Η ύπαρξη ενός τόσο σημαντικού Μινωικού κέντρου σε μεγάλο υψόμετρο αναδεικνύει την οικονομική, θρησκευτική και εμπορική αξία της περιοχής ήδη από την αρχαιότητα. Παράλληλα η Ζώμινθος ενισχύει την πολιτιστική ταυτότητα των Ανωγείων και προσελκύει επισκέπτες, ερευνητές και αρχαιολόγους από όλο τον κόσμο. Η εξέλιξη αυτή συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού, αλλά και στην στήριξη της τοπικής οικονομίας. Επιπλέον τα ευρήματα των ανασκαφών προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις για τον Μινωικό πολιτισμό και ιδιαίτερα για τη ζωή και τις δραστηριότητες των ανθρώπων εδώ στα ορεινά της Κρήτης».

Με αφορμή τις εορταστικές εκδηλώσεις στον αρχαιολογικό χώρο της Ζωμίνθου, ο βουλευτής Ρεθύμνου της Νέας Δημοκρατίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης δήλωσε ότι η χθεσινή ημέρα αποτελεί μία ιστορική στιγμή για την Κρήτη και το Ρέθυμνο, που αναδεικνύει τη θέση του νησιού στην ιστορία και τον πολιτισμό. Ο βουλευτής ανέφερε μεταξύ άλλων: «Για το Ρέθυμνο και τα Ανώγεια, η ένταξη της Ζωμίνθου έχει ξεχωριστή σημασία. Η Ζώμινθος δεν είναι απλώς ένας από τους αρχαιολογικούς χώρους που περιλαμβάνονται σε αυτή τη μεγάλη διεθνή διάκριση. Είναι ένα μοναδικό ορεινό μινωικό κέντρο στον Ψηλορείτη, άρρηκτα συνδεδεμένο με την ενδοχώρα της Κρήτης, με τη διαδρομή προς το Ιδαίον Άντρον και με μια ιδιαίτερα σημαντική, αλλά λιγότερο γνωστή, διάσταση του μινωικού κόσμου. Μέσα από τη Ζώμινθο, το Ρέθυμνο αποκτά τη δική του ισχυρή θέση στη μεγάλη αφήγηση του Μινωικού Πολιτισμού».

Εκτενή αναφορά στην μακρά και πολύκοπη πορεία που ακολουθήθηκε από φορείς, αρχαιολόγους και επιστήμονες για να ολοκληρωθεί η ένταξη του ανακτόρου της Ζωμίνθου στην κληρονομιά της UNESCO αναφέρθηκε μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια της ομιλίας της, η Έλενα Κουντούρη, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και Αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αθηνών. Όπως τόνισε, η υποψηφιότητα κατατέθηκε τον Δεκέμβρη του 2023 και εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2025, ενώ στο μεσοδιάστημα μεσολάβησε η διαδικασία της αξιολόγησης, αλλά και επί τόπου επισκέψεις, διευκρινιστικές διαβουλεύσεις και εξαντλητικές συνεννοήσεις για τις οποίες απαιτήθηκε κόπος, μόχθος, ταξίδια, αυτοψίες κ.ά. Όπως ανέφερε μεταξύ άλλων η κ. Κουντούρη, η οποία επίσης συντόνιζε την εκδήλωση: «Τα έξι ανακτορικά κέντρα επωμίστηκαν το βάρος της αντιπροσώπευσης ενός ολόκληρου πολιτισμού, χωρίς να εξαντλείται χωροχρονικά στα συγκεκριμένα μνημειακά σύνολα, αλλά εξακτινώνεται σε διάφορες εκφάνσεις του σε όλη τη Μεγαλόνησο. Ένας πυκνός αριθμός αρχαιολογικών θέσεων, ανακτορικών και μη έχουν εντοπιστεί και ερευνηθεί, ενώ ιδιαιτέρως οι πρόσφατες ανασκαφές των τελευταίων ετών για την υλοποίηση των μεγάλων δημόσιων έργων, στο Καστέλι και στον ΒΟΑΚ, στοιχειοθετούν με τη δική τους η κάθε μια συμβολή και τον πλούσιο αριθμό ευρημάτων που έχουν αποδώσει το φαινόμενο του Μινωικού Πολιτισμού».

«Η άυλη κληρονομιά μας είναι το νήμα, που μας κρατά δεμένους πάνω στο ίδιο διαχρονικό υφαντό που υφαίνεται αδιάκοπα πάνω στους αργαλειούς μας»

Τη μεγάλη αξία διατήρησης, προστασίας και ανάδειξης της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς επεσήμανε μεταξύ άλλων κατά την ομιλία  της, η Κωστάντζα Σμπώκου, πρέσβειρα Καλής Θελήσεως της Unesco για την προστασία και την προώθηση του πολιτισμού, τονίζοντας παράλληλα την ανάγκη σύνδεσης του πολιτισμού με τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη δημιουργική συμμετοχή της κοινωνίας. «Αυτή η εγγραφή έρχεται να προστεθεί στις εγγραφές του εθνικού δρυμού της Σαμαριάς και των Αστερουσίων στον παγκόσμιο δείκτη αποθεμάτων βιόσφαιρας, του Ψηλορείτη και της Σητείας στα Αναγνωρισμένα Παγκόσμια Γεωπάρκα της UNESCO, αλλά και της Μεσογειακής διατροφής, στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, με την Κρητική διατροφή να συμβάλλει καθοριστικά στη συμμετοχή της Ελλάδας στην έκφραση αυτής της παράδοσης. Και έτσι να καταστήσει την Κρήτη ως ένα από τα λίγα νησιά στον κόσμο, με παρουσία σε τέσσερις κατηγορίες προγραμμάτων της UNESCO, επιβεβαιώνοντας ότι εδώ η φύση και ο άνθρωπος συνυπάρχουν και δημιουργούν διαχρονικά ένα σημαντικό πολιτισμικό αποτύπωμα. Η αναγνώριση αυτή κυρίως είναι ευθύνη απέναντι στον πολιτισμό μας να τον προστατεύσουμε, να τον αναδείξουμε με σεβασμό, να τον καταστήσουμε προσβάσιμο και κατανοητό και να τον φέρουμε στη νέα γενιά ανθρώπων», σημείωσε η κ. Σμπώκου και επίσης πρόσθεσε: «Η άυλη κληρονομιά μας είναι το νήμα, που μας κρατά δεμένους πάνω στο ίδιο διαχρονικό υφαντό που υφαίνεται αδιάκοπα πάνω στους αργαλειούς μας. Είναι τα τραγούδια μας, είναι οι μαντινάδες μας, είναι οι χοροί μας, η μουσική μας, τα μιτάτα μας, οι τέχνες μας, η υφαντική, η κεραμική, η ξυλογλυπτική, η γλώσσα μας, οι γεύσεις μας, είναι όλα εκείνα τα στοιχεία που ζουν μέσα και από τους ανθρώπους του τόπου μας».

Αναγνώριση της τεράστιας, παγκόσμιας αξίας τους, αλλά της μακροχρόνιας δέσμευσης της Ελλάδας για την προστασία των Μινωικών ανακτόρων είναι η ένταξή τους στον κατάλογο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων, η Teresa Patricio, πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Τοποθεσιών (ICOMOS). Η κ. Patricio απηύθυνε κάλεσμα στις ελληνικές αρχές και την αυτοδιοίκηση για στενή και άμεση συνεργασία με το Διεθνές Συμβούλιο και για το μέλλον και σημείωσε κατά τη διάρκεια της παρέμβασής της: «Μιλάω με μεγάλο σεβασμό σε εσάς σε αυτή την ξεχωριστή μάζωξη. Η παρουσία σας είναι απόδειξη της σημασίας των κοινών πολιτισμικών υποχρεώσεών μας. Πρόκειται για μία στιγμή ιστορικής σημασίας και όχι μόνο για την Κρήτη, την Ελλάδα και την Ευρώπη, αλλά για την παγκόσμια κοινότητα, που έχει δεσμευτεί να προστατεύει την ανθρώπινη πολιτιστική κληρονομιά. Εδώ στην Κρήτη, την καρδιά του Μινωικού κόσμου, γιορτάζουμε την εγγραφή των Μινωικών κέντρων στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά της UNESCO. Αυτό το επίτευγμα ήρθε μετά από την αξιολόγηση από το ICOMOS, που παρουσιάστηκε στην επιτροπή του τον περασμένο Ιούλιο. Αυτή η διαδικασία αξιολόγησης, ο γόνιμος διάλογος μεταξύ των ελληνικών αρχών, των ειδικών του ICOMOS και την επιτροπή προστασίας για την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά αποτυπώνει ακριβώς την ουσία του world heritage convention, συνεργασία, διάλογος και κοινές υποχρεώσεις».

Ξεπερνούν πλέον τις 20 οι εγγραφές των ελληνικών μνημείων στην παγκόσμια κληρονομιά της UNESCO, σύμφωνα με όσα ανέφερε κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, ο Γιώργος Κουμουτσάκος, Μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην UNESCO: «Στην καρδιά της Κρήτης, στη Ζώμινθο, στο μοναδικό ορεινό ανάκτορο, στο ανάκτορο του βουνού και στη σκιά του μεγάλου κράταιγου συμμετέχουμε σε μία γιορτή χαράς. Οι Κρητικοί έχουν κάθε λόγο και μαζί τους και εμείς, να αισθάνονται χαρά και ακόμα μεγαλύτερη υπερηφάνεια. Η στιγμή αυτή χαράς είναι ταυτόχρονα και στιγμή μεγάλης ευθύνης για το τι πρέπει να γίνει από εδώ και εμπρός, για να προστατευτούν τα μνημεία, για να αναδειχθούν ακόμα περισσότερο με τρόπο βιώσιμο και με σεβασμό στην πολυχιλιετή ιστορία τους. Ο σεβασμός προς το μνημείο είναι και η μεγαλύτερη τιμή προς το μνημείο, που έχει ψυχή, που αισθάνεται, ακούει, αναπνέει και κρίνει».

Σύντομη παρέμβαση έκανε στην εκδήλωση και ο πρώην αναπληρωτής γενικός διευθυντής πολιτισμού της UNESCO, Ernesto Tone ο οποίος στήριξε την προσπάθεια της Ελλάδας για την εγγραφή στον κατάλογο και εξακολουθεί να συνεργάζεται τόσο με το υπουργείο Πολιτισμού, όσο και με την UNESCO. O κ. Τόνε ανέφερε μεταξύ άλλων: «Θέλω να κάνω μία μεγάλη αναγνώριση προς τον λαό της Ελλάδας και τους ανθρώπους της Κρήτης, αλλά και στην αγαπητή υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη» και στη συνέχεια συμπλήρωσε: «Αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα περισσότερο από ποτέ είναι να βρούμε τη δική μας ταυτότητα και να την μοιραστούμε με τον κόσμο, όχι να την επιβάλουμε. Είναι χαρά μου να συνεργαστώ με την UNESCO και ξέρω ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να είναι ο καλύτερος συνεργάτης όλων των διεθνών οργανισμών, γιατί πιστεύετε στη διακρατική δουλειά, στη σύνδεση μεταξύ των κοινοτήτων και της πολιτιστικής κουλτούρας και αυτή η χώρα είναι πανέμορφη»