Η απαλλαγή από τον φόρο μεταβίβασης για πρώτη κατοικία αποτελεί μια από τις σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις στην αγορά ακινήτων. Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις, εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, αλλά και αυξημένα αφορολόγητα όρια για οικογένειες και ευάλωτες ομάδες. Παράλληλα, η διαδικασία έχει πλέον ψηφιοποιηθεί μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY, περιορίζοντας τη γραφειοκρατία και επιταχύνοντας τις μεταβιβάσεις ακινήτων.
Η απαλλαγή από τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων για την απόκτηση πρώτης κατοικίας παρέχεται σε φυσικά πρόσωπα που επιθυμούν να αποκτήσουν κύρια κατοικία στην Ελλάδα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Δικαιούχοι είναι άγαμοι, έγγαμοι και πρόσωπα που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, εφόσον κατοικούν μόνιμα στην Ελλάδα ή πρόκειται να εγκατασταθούν στη χώρα εντός δύο ετών από την αγορά του ακινήτου.
Η απαλλαγή που προβλέπεται για άγαμο μπορεί να χορηγηθεί και σε σύζυγο σε διάσταση, αρκεί να έχει κατατεθεί αίτηση ή αγωγή διαζυγίου τουλάχιστον έξι μήνες πριν από την αγορά και ο γάμος να λυθεί μέσα σε πέντε έτη από τη μεταβίβαση. Δικαίωμα απαλλαγής έχουν επίσης ανήλικα τέκνα που δεν έχουν εν ζωή και τους δύο γονείς τους και βρίσκονται υπό επιτροπεία ή επιμέλεια τρίτου προσώπου με δικαστική απόφαση.
Δικαίωμα απαλλαγής από τον φόρο μεταβίβασης για αγορά πρώτης κατοικίας έχουν:
• Ελληνες πολίτες.
• Ομογενείς από Αλβανία, Τουρκία και χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης.
• Πολίτες κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.
• Αναγνωρισμένοι πρόσφυγες.
Βασική προϋπόθεση είναι ο αγοραστής, ο ή η σύζυγος και τα ανήλικα παιδιά τους να μη διαθέτουν δικαίωμα πλήρους κυριότητας, επικαρπίας ή οίκησης σε άλλη κατοικία που καλύπτει τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειας. Το ίδιο ισχύει και για οικοδομήσιμο οικόπεδο ή ιδανικό μερίδιο οικοπέδου, στο οποίο μπορεί να ανεγερθεί κατοικία αντίστοιχης κάλυψης.
Οι στεγαστικές ανάγκες θεωρείται ότι καλύπτονται όταν το συνολικό εμβαδόν κατοικιών της οικογένειας φτάνει τα 70 τ.μ., με προσαύξηση 25 τ.μ. για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά και 30 τ.μ. για το τρίτο και κάθε επόμενο παιδί. Για άτομα με αναπηρία τουλάχιστον 67%, το όριο αυξάνεται στα 90 τ.μ.
Σε περιπτώσεις συνιδιοκτησίας, λαμβάνεται υπόψη το ποσοστό επιφανείας που αντιστοιχεί στον κάθε ιδιοκτήτη. Δεν υπολογίζονται τα ακίνητα σε περιοχές με πληθυσμό κάτω των 3.000 κατοίκων, αγροτεμάχια και επαγγελματικοί χώροι. Παράλληλα:
• Το ακίνητο πρέπει να είναι οικοδομήσιμο.
• Να βρίσκεται εντός σχεδίου πόλης ή εντός ορίων οικισμού.
• Να μην υπάρχει συγγένεια πρώτου βαθμού μεταξύ αγοραστή και πωλητή.
• Να παραμείνει στην κυριότητα του αγοραστή για τουλάχιστον πέντε έτη.
Τα αφορολόγητα όρια διαφέρουν ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση. Για αγορά κατοικίας το όριο ανέρχεται σε 200.000 ευρώ για άγαμο και 250.000 ευρώ για έγγαμο, με προσαύξηση 25.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα και 30.000 ευρώ για το τρίτο και τα επόμενα. Για άτομα με αναπηρία τουλάχιστον 67%, τα όρια αυξάνονται σε 250.000 ευρώ για άγαμο και 275.000 ευρώ για έγγαμο. Στα ποσά αυτά περιλαμβάνεται και η αξία μίας θέσης στάθμευσης και ενός αποθηκευτικού χώρου έως 20 τ.μ. έκαστο, εφόσον αποκτώνται ταυτόχρονα με την κατοικία. Για αγορά οικοπέδου, το αφορολόγητο όριο είναι 50.000 ευρώ για άγαμο και 100.000 ευρώ για έγγαμο, με αντίστοιχες προσαυξήσεις ανάλογα με τον αριθμό τέκνων.
Η απαλλαγή χορηγείται κατ’ αρχήν μία φορά. Ωστόσο, μπορεί να δοθεί εκ νέου εφόσον τα ακίνητα που διαθέτει πλέον η οικογένεια δεν καλύπτουν τις στεγαστικές ανάγκες της και καταβληθεί ο φόρος που αναλογεί στο ακίνητο για το οποίο είχε δοθεί η πρώτη απαλλαγή. Τα απαιτούμενα δικαιολογητικά κατατίθενται μαζί με τη δήλωση φόρου μεταβίβασης πριν από την υπογραφή του οριστικού συμβολαίου.
Οι δηλώσεις φόρου μεταβίβασης υποβάλλονται πλέον ψηφιακά μέσω της εφαρμογής myPROPERTY. Στην πλατφόρμα υποβάλλονται:
• Αρχικές δηλώσεις φόρου μεταβίβασης για ακίνητα εντός αντικειμενικού συστήματος.
• Δηλώσεις που αφορούν σύσταση, τροποποίηση ή κατάργηση οριζόντιων και κάθετων ιδιοκτησιών.
• Δηλώσεις για μεταβιβάσεις εμπράγματων δικαιωμάτων, διανομές, ανταλλαγές και συνενώσεις ακινήτων.
• Δηλώσεις για ακίνητα εκτός αντικειμενικού συστήματος.
• Δηλώσεις ματαίωσης σύνταξης συμβολαιογραφικής πράξης, εφόσον η αρχική δήλωση έχει υποβληθεί ψηφιακά μέσω της εφαρμογής της ΑΑΔΕ.
