Σίγουρα σας έχει συμβεί. Συναντάτε κάποιον στον δρόμο και πιάνετε κουβέντα. Ξέρετε ακριβώς ποιος είναι και αναγνωρίζετε αμέσως το πρόσωπό του. Όμως, με τίποτα δεν μπορείτε να θυμηθείτε το όνομά του.
Πρόκειται για μια συνηθισμένη αλλά και αρκετά αμήχανη κοινωνική κατάσταση που γίνεται ακόμη πιο δύσκολη αν χρειαστεί να τον συστήσεις σε κάποιον άλλον. Παρ’ όλα αυτά, γεννά ένα ενδιαφέρον ερώτημα. Γιατί τείνουμε να θυμόμαστε πιο εύκολα τα πρόσωπα των ανθρώπων απ’ ό,τι τα ονόματά τους; Όπως είναι αναμενόμενο, η απάντηση βρίσκεται σε μια ενδιαφέρουσα πτυχή της ανθρώπινης ψυχολογίας και φυσικά στην… αστείρευτη πολυπλοκότητα του εγκεφάλου μας.
Για όλα «φταίει» ο εγκέφαλος
Έχει παρατηρηθεί πως στην πλάγια πλευρά του κροταφικού λοβού, σε μια περιοχή που ονομάζεται ατρακτοειδής έλικας, βρίσκεται ένα εξειδικευμένο τμήμα του εγκεφάλου, γνωστό ως περιοχή αναγνώρισης προσώπων. Η περιοχή αυτή περιγράφηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1990, όταν ερευνητές, χρησιμοποιώντας πρώιμες τεχνικές απεικόνισης εγκεφάλου σε πραγματικό χρόνο, διαπίστωσαν ότι ενεργοποιείται έντονα κάθε φορά που κάποιος κοιτάζει ένα πρόσωπο. Αντίθετα, παραμένει σχεδόν ανενεργή όταν το άτομο παρατηρεί κοινά αντικείμενα, όπως σπίτια ή οχήματα.
Μεταγενέστερες μελέτες έδειξαν ότι τραυματισμοί σε αυτή τη συγκεκριμένη περιοχή μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την ικανότητα αναγνώρισης προσώπων, ενισχύοντας την άποψη ότι πρόκειται για ένα μικρό, αλλά ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα του εγκεφάλου.
Η ύπαρξη μιας εξειδικευμένης περιοχής για τα πρόσωπα σημαίνει ότι ο εγκέφαλός μας είναι «προγραμματισμένος» να τα εντοπίζει παντού. Αν έχεις ποτέ παρατηρήσει ότι μια βρύση ή ένας βράχος μοιάζει με πρόσωπο, τότε έχεις βιώσει το φαινόμενο της παρειδωλίας, μια ψυχολογικής τάσης που μας οδηγεί να αναγνωρίζουμε πρόσωπα ακόμη και εκεί που δεν υπάρχουν. Ωστόσο, ενώ υπάρχει συγκεκριμένη εγκεφαλική περιοχή αφιερωμένη στα πρόσωπα, δεν συμβαίνει το ίδιο και με τα ονόματα.
Γιατί ξεχνάμε τα ονόματα
Και εδώ είναι η απάντηση στο ερώτημα. Είναι αλήθεια ότι ο εγκέφαλος διαθέτει διάφορες περιοχές που σχετίζονται με την αποθήκευση και ανάκληση λέξεων και τα ονόματα δεν είναι παρά μια ειδική κατηγορία λέξεων. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα ονόματα ενδέχεται να αποθηκεύονται με διαφορετικό τρόπο από τις υπόλοιπες λέξεις, ίσως ακόμη και σε ξεχωριστό σημείο του εγκεφάλου μας. Αυτό εξηγεί γιατί, όταν δεν θυμόμαστε το όνομα κάποιου, μπορούμε παρ’ όλα αυτά να περιγράψουμε την εμφάνισή του ή τα ρούχα του.
Παρόλα αυτά, ο βασικός λόγος που δυσκολευόμαστε να ανακαλέσουμε ένα όνομα είναι ότι, από ψυχολογική σκοπιά, η αναγνώριση και η ανάκληση αποτελούν δύο εντελώς διαφορετικές διαδικασίες.
Πρόσωπα εναντίον ονομάτων
Με άλλα λόγια, όταν συναντάμε κάποιον πρόσωπο με πρόσωπο, ο εγκέφαλός μας καλείται απλώς να απαντήσει σε ένα βασικό ερώτημα: έχουμε ξαναδεί αυτό το πρόσωπο; Η απάντηση είναι ουσιαστικά «ναι» ή «όχι». Αντίθετα, η ανάκληση ενός ονόματος δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Το όνομα δεν μας «δίνεται» άμεσα, όπως συμβαίνει με την εικόνα του προσώπου. Ο εγκέφαλος πρέπει να αναζητήσει μέσα σε ένα σύνθετο δίκτυο λέξεων και μνημών για να εντοπίσει τη συγκεκριμένη «ετικέτα» που έχει συνδέσει με αυτό το άτομο στο παρελθόν.
Η διαδικασία αυτή είναι πολύ πιο απαιτητική και περίπλοκη από την απλή αναγνώριση ενός προσώπου. Γι’ αυτό και είναι πιο επιρρεπής σε λάθη ή, στην καλύτερη περίπτωση, καθυστερεί λίγο περισσότερο απ’ όσο θα θέλαμε.
Πηγή: Mentalfloss
