Η άτυπη Σύνοδος Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη (23/4) και την Παρασκευή (24/4) στην Κύπρο βρίσκει τους Ευρωπαίους ηγέτες σε ένα ιδιαίτερα ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον, με την Ουκρανία, τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, την ενεργειακή ασφάλεια και τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ (ΠΔΠ 2028-2034) να συνθέτουν τον βασικό κορμό της συζήτησης. Παρότι δεν αναμένονται επίσημες αποφάσεις, στόχος της συνάντησης είναι η διαμόρφωση πολιτικής κατεύθυνσης για τα επόμενα βήματα, ιδίως ενόψει των δύσκολων διαπραγματεύσεων για τη «χρηματοδοτική εξίσωση» του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Το πρόγραμμα της συνόδου στην Κύπρο
Οι εργασίες ξεκινούν το βράδυ της Πέμπτης με άφιξη των ηγετών από τις 18:00 και έναρξη της συνάντησης στις 19:15, ενώ το κύριο δείπνο εργασίας θα είναι αφιερωμένο στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή/Ιράν και την ενεργειακή κρίση. Πριν από το δείπνο, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων θα έχουν ενημέρωση από τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, για τις τελευταίες εξελίξεις στον πόλεμο με τη Ρωσία, με τη μορφή της παρέμβασής του (διά ζώσης ή εξ αποστάσεως) να οριστικοποιείται την τελευταία στιγμή.
Την Παρασκευή το πρωί, η συνεδρίαση στη Λευκωσία ξεκινά με τις καθιερωμένες δηλώσεις (doorstep) από τις 08:00 και έναρξη της συνάντησης στις 09:00, με σύντομη ανταλλαγή απόψεων με την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μετσόλα και στη συνέχεια συζήτηση για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό (MFF). Στις 12:10 προβλέπεται κοινή συνέντευξη Τύπου του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, της προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, ενώ το απόγευμα θα ακολουθήσει γεύμα εργασίας με περιφερειακούς εταίρους.
Ουκρανία, Μέση Ανατολή και άρθρο 42.7
Στο πρώτο σκέλος της συνόδου, οι ηγέτες θα συζητήσουν την πορεία του πολέμου στην Ουκρανία, το αποτύπωμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή με έμφαση στο Ιράν, καθώς και τις επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή και περιφερειακή ασφάλεια και στην αγορά ενέργειας. Ευρωπαίος αξιωματούχος διευκρίνισε πως η συζήτηση θα επικεντρωθεί τόσο στις διπλωματικές προσπάθειες και τη συνολική ασφάλεια, όσο και στις απαντήσεις που είχε ζητήσει η προηγούμενη σύνοδος του Μαρτίου από την Επιτροπή, η οποία αναμένεται να παρουσιάσει σχετική δέσμη προτάσεων και ανακοίνωση την παραμονή της συνάντησης.
Ιδιαίτερη θέση έχει η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, το άρθρο 42.7 της Συνθήκης ΕΕ, η οποία θα συζητηθεί χωρίς να ληφθούν αποφάσεις, στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας. Σύμφωνα με κοινοτικές πηγές, στόχος είναι μια πρώτη κοινή κατανόηση του έργου που συντονίζει η Ύπατη Εκπρόσωπος για την «επιχειρησιακή» εξειδίκευση της ρήτρας, καθώς και ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των ηγετών για το πώς αντιλαμβάνονται την ενδεχόμενη ενεργοποίησή της, με σαφή αναφορά ότι το άρθρο εφαρμόζεται «χωρίς προκατάληψη» προς τις δεσμεύσεις των χωρών‑μελών στο ΝΑΤΟ.
ΠΔΠ, «χρηματοδοτική εξίσωση» και νέοι ίδιοι πόροι
Η Παρασκευή είναι αφιερωμένη στον επόμενο Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό, με το βλέμμα στις διαπραγματεύσεις που θα τρέξουν σε όλη τη διάρκεια του 2026. Η συζήτηση που είχε αρχικά προγραμματιστεί για τον Μάρτιο αλλά αναβλήθηκε λόγω φόρτου ατζέντας, επανέρχεται τώρα με κεντρικό ερώτημα το πώς θα καλυφθεί το κενό μεταξύ των αυξημένων φιλοδοξιών της ΕΕ και των διαθέσιμων πόρων, δεδομένου ότι σημαντικό μέρος του μελλοντικού προϋπολογισμού θα πρέπει να κατευθυνθεί στην αποπληρωμή του NextGenerationEU.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάγκη για νέους ίδιους πόρους, ώστε να περιοριστούν οι αυξήσεις στις εθνικές εισφορές, τις οποίες αρκετά κράτη‑μέλη θέλουν να συγκρατήσουν, την ώρα που στην ατζέντα προστίθενται νέα βάρη, όπως η άμυνα και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Η Επιτροπή έχει ήδη καταθέσει δέσμη προτάσεων για νέους ίδιους πόρους, την οποία η Προεδρία χαρακτήρισε «επαρκώς διεξοδική», εκτιμώντας ότι η τρέχουσα φάση της συζήτησης θα πρέπει να επικεντρωθεί σε αυτή τη «λίστα» και όχι στην παραγωγή νέων ιδεών.
Παρότι «όλες οι επιλογές», συμπεριλαμβανομένων αυξημένων εθνικών εισφορών ή νέου κοινού δανεισμού, παραμένουν θεωρητικά ανοιχτές, ο ίδιος Ευρωπαίος αξιωματούχος υπογράμμισε ότι δεν αναμένονται αποφάσεις αυτή την εβδομάδα, καθώς «πρόκειται για μια δύσκολη διαπραγμάτευση, όπου συνήθως τίποτα δεν συμφωνείται μέχρι να συμφωνηθούν όλα». Στόχος είναι να δοθεί η απαραίτητη πολιτική καθοδήγηση στην κυπριακή Προεδρία, που θα συντάξει το πρώτο ‘negotiating box’ με αριθμούς, ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου, και να εμπεδωθεί εκ νέου πως οι νέοι ίδιοι πόροι αποτελούν κεντρικό εργαλείο για την τελική συμφωνία.
Γεύμα με περιφερειακούς εταίρους και ο ρόλος της Κύπρου
Μετά τη συνέντευξη Τύπου της Παρασκευής, οι ηγέτες θα συμμετάσχουν σε γεύμα εργασίας με ηγέτες και ανώτατους εκπροσώπους από Αίγυπτο, Ιορδανία, Λίβανο, Συρία και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), σε μια προσπάθεια εμβάθυνσης του διαλόγου με τους βασικούς εταίρους της περιοχής. Σύμφωνα με την Προεδρία, όλες οι χώρες αναμένεται να εκπροσωπηθούν σε ανώτατο επίπεδο, με εξαίρεση την Ιορδανία όπου θα παραστεί ο διάδοχος του θρόνου, καθώς ο βασιλιάς δεν ήταν διαθέσιμος.
Οι συζητήσεις αναμένεται να επικεντρωθούν στην κατάσταση στον Λίβανο, στις συνομιλίες Ισραήλ‑Λιβάνου, στον πόλεμο στο Ιράν και στην ασφάλεια των θαλάσσιων διαύλων, συμπεριλαμβανομένων των Στενών του Ορμούζ, όπου η ΕΕ και επιμέρους κράτη‑μέλη δηλώνουν έτοιμα, υπό προϋποθέσεις, να συμβάλουν στη διατήρηση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Η επιλογή της Κύπρου ως τόπου διεξαγωγής αυτής της άτυπης συνόδου έχει ασφαλώς και ισχυρό συμβολισμό, καθώς το νησί βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, με τη συζήτηση για την ασφάλεια να αποτελεί κρίσιμη παράμετρο για την οργάνωση και τη διεξαγωγή της συνάντησης. Οι κυπριακές αρχές έχουν διαβεβαιώσει ότι πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις ασφαλείας για την πραγματοποίηση της συνόδου.
