Με χαρά και συγκίνηση η Αρχιεπισκοπή Κρήτης υποδέχτηκε σήμερα μια εικόνα της Παναγίας, η οποία μετά από δεκαετίες, επέστρεψε στον τόπο που εκτιμάται ότι φιλοτεχνήθηκε.
Η εικόνα, παράσταση της Παναγίας Βρεφοκρατούσας, είναι δωρεά της Μαρίας Λυριτζάκη, η οποία το 2025 είχε τιμήθηκε με το Βραβείο Ηθικής Τάξεως του Δήμου Ηρακλείου.
Η κ. Λυριτζάκη που ζει στη Γερμανία, αποφάσισε να προχωρήσει σε μία ακόμα δωρεά στον τόπο της, αφού είναι γνωστό πως σε όλη τη διαδρομή του βίου της φροντίζει έμπρακτα, με δωρεές, να διασωθεί ένα μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Η εικόνα
Την εικόνα μετέφερε το πρωί στην Αρχιεπισκοπή Κρήτης, ο Έλληνας πρέσβης στη Γερμανία, Αλέξανδρος Παπαϊωάννου, μαζί με ένα χειρόγραφο σημείωμα της κας Λυριτζάκη, συνοδευόμενος και από αρχαιολόγους της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η εικόνα χρονολογείται από τον 18ο αιώνα και φέρει την υπογραφή του καλλιτέχνη της, Δανιήλ Ιεροδιακόνου Δευσοποιού του Κρητός.
Σύμφωνα με την αρχαιολόγο Βασιλική Παπαγεωργίου, ο όρος δευσοποιός στην υπογραφή του Κρητικού κληρικού μαρτυρά την ικανότητα του καλλιτέχνη να χειρίζεται με τέτοιον τρόπο τα χρώματα ώστε να μένουν αναλλοίωτα στον χρόνο.
Όπως αναφέρει στο σημείωμά της η δωρήτρια Μαρία Λυριτζάκη, αγόρασε η ίδια την εικόνα το 1964, από ένα αρχαιοπωλείο της Αθήνας και έκτοτε την είχε πάντα μαζί της.
Το «ευχαριστώ» του Αρχιεπισκόπου Κρήτης
Κατά την παράδοση της εικόνας ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης εμφανίστηκε ιδιαίτερα συγκινημένος. «Με πολύ χαρά αλλά και βαθιά συγκίνηση υποδεχτήκαμε σήμερα στη Αρχιεπισκοπή ένα κομμάτι της καρδιάς του τόπου μας», δήλωσε.
«Θέλω με ευγνωμοσύνη να ευχαριστήσω αυτή την υπέροχη μεγάλη κυρία για όλες τις δωρεές της στον τόπο μας και ειδικά στην τοπική μας εκκλησία με αυτή τη δωρεά και όχι μόνο, που σκέφτηκε να κάνει», συνέχισε ο Αρχιεπίσκοπος, ο οποίος αποκάλυψε ότι η Μαρία Λυριτζάκη δώρισε και ένα χρηματικό ποσό, το οποίο θα αξιοποιηθεί για να αγοραστεί , σε συνεργασία με την Εφορία Αρχαιοτήτων, προστατευτικό υλικό για τις εικόνες του Μιχαήλ Δαμασκηνού, στο μουσείο της Αγίας Αικατερίνης.
«Δεχτήκαμε αυτή τη δωρεά με πολλή αγάπη και με πολλή ευγνωμοσύνη. Μια ευγνωμοσύνη που θα την έχουμε για πάντα στο πρόσωπο της κυρίας Λυριτζάκη», κατέληξε και ευχαρίστησε όλους όσοι συνέβαλαν στο να πραγματοποιηθεί η επιστροφή της εικόνας.
Η ανακοίνωση της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης
“Ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ.κ. Ευγένιος, το πρωί της Μεγάλης Τρίτης 7 Απριλίου 2026, υποδέχθηκε στο Μέγαρο της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης την εικόνα της «Παναγίας Αμολύντου», την οποία μετέφερε και παρέδωσε ο Εξοχώτατος Πρέσβης της Ελλάδας στη Γερμανία κ. Αλέξανδρος Παπαϊωάννου, συνοδευόμενος από τις κ.κ. Βάσσω Παπαγεωργίου, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του Υπουργείου Πολιτισμού και Χρυσαυγή Κούτσικου, Δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας & Τέχνης, στη Διεύθυνση Τεκμηρίωσης & Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών – Τμήμα Εποπτείας Ιδιωτικών Αρχαιολογικών Συλλογών & Αρχαιοπωλείων. Ο κ. Πρέσβης και οι συνοδοί του, έκαναν πράξη την επιθυμία της αξιότιμης κας Μαρίας Λυριτζάκη Τρουμφ, μεγάλης δωρήτριας της πόλης μας και μετέφεραν στο Ηράκλειο την εικόνα, που δωρήθηκε για το Μουσείο Αγίας Αικατερίνης της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης. Στη συνάντηση παρέστησαν επίσης, ο Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Αρχιεπισκοής Κρήτης, Πανοσιολογιώτατος Αρχιμ. Βαρθολομαίος Βογιατζόγλου και ο κ. Γεώργιος Κατσαλής, εκ μέρους της Εφορείας Αρχαιοτήτων.
Η εικόνα της Παναγίας, σύμφωνα με την κ. Χρυσαυγή Κούτσικου, διαστάσεων 0,45 Χ 0,36 φέρει παράσταση της Παναγίας Βρεφοκρατούσας. Εικονίζεται ως την οσφύ, ελαφρά γυρισμένη προς το Χριστό που κρατά στα αριστερά της. Κλίνει έντονα το κεφάλι της προς το μέρος του και κρατά τρυφερά με το δεξί της χέρι το αριστερό χέρι του παιδιού. Ο Χριστός ενδεδυμένος γκρίζο χιτώνα και χρυσοκόκκινο ιμάτιο ευλογεί με το αριστερό χέρι και στρέφει το κεφάλι προς τα πίσω του όπου εικονίζεται ο αρχάγγελος Γαβριήλ όρθιος σε νέφη κρατώντας τα σύμβολα του μελλοντικού Πάθους: το σταυρό, τη λόγχη με το σπόγγο και το δοχείο με το όξος. Οι χρυσοί φωτοστέφανοι ορίζονται με γραπτό κόκκινο περίγραμμα και εξωτερικά περίγραμμα από εμπίεστες στιγμές. Στο χρυσό βάθος με κόκκινους χαρακτήρες τα συμπιλήματα ΜΗΡ ΘΟΥ, Η ΑΜΟΛVΝΤΟC. Στην κάτω πλευρά της παράστασης διαμορφώνονται δύο διάχωρα με μορφή ανεπτυγμένων ειλητών στα οποία διατηρούνται αποσπασματικά πεντάστιχες μεγαλογράμματες επιμελημένα αποδοσμένες επιγραφές. Στο δεξί διάχωρο διαβάζεται το έμμετρο ελεγείο που αναφέρεται στον αρχάγγελο Γαβριήλ και από τα μέσα του 15ου αι. συνοδεύει την παράσταση της Παναγίας του Πάθους: “Ο ΤΟ ΧΑΙΡΕ ΠΡΙΝ ΤΗ ΠΑΝΑΓΝΩ ΜΗΝΥΣΑΣ/ ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΝΥΝ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ ΠΡΟΔΕΙΚΝΥΕΙ./ ΧΡΙΣΤΟΣ ΔΕ ΘΝΗΤΗΝ ΣΑΡΚΑ ΕΝΔΕΔΥΜΕΝΟΣ /ΠΟΤΜΟΝ ΔΕΔΟΙΚΩΣ ΔΕΙΛΙΑ ΤΑΥΤΑ …. ..ΙΒ” Στην κάτω πλευρά της εικόνας η αποσπασματικά σωζόμενη αφιερωτική επιγραφή και η υπογραφή του ζωγράφου: (Δ)ΙΑ ΔΑΠΑΝΗ(Σ) ΚΥΡΙΟΥ ΜΕΘΟΔΙΟΥ Φ…., ΧΕΙΡΟC ΔΑΝΙΗΛ ΔΕΥCΟΠΟΙΟΥ ΙΕΡΟΔΙΑΚΟΝΟΥ ΚΡΗΤΟΣ. Η παράσταση συνιστά παραλλαγή του εικονογραφικού τύπου της Παναγίας του Πάθους της οποίας βασικά στοιχεία αποτελούν η προς τα πίσω στροφή της κεφαλής του Χριστού προς τον αρχάγγελο που κρατά τα Σύμβολα του Πάθους, η θέση του χεριού του παιδιού σε εκείνο της μητέρας Του, καθώς και το έμμετρο ελεγείο. Πρόκειται για επιμελημένο έργο ικανού ζωγράφου του 18ου αι., με γνώση των προγενέστερων προτύπων.
Η Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης ευχαριστεί θερμά τη δωρήτρια και όλους όσους συνέβαλαν στη δωρεά αυτή, ιδιαιτέρως τον κ. Ηρακλή Πυργιανάκη, πληρεξούσιο της δωρήτριας.”.
