Η υπόθεση είναι από τη φύση της τεράστια, με δεκάδες κατηγορούμενους, εκατοντάδες διαδίκους, πολύ μεγάλο αριθμό δικηγόρων, συγγενείς θυμάτων, επιζώντες, μάρτυρες και έντονο δημοσιογραφικό ενδιαφέρον. Αυτό όμως που ανέδειξαν οι τελευταίες ημέρες είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό. Δεν αφορά μόνο το πόσοι χωρούν σε μια αίθουσα. Αφορά και το πώς οργανώνεται μια τόσο φορτισμένη δίκη, ποιος έχει φυσική παρουσία σε αυτήν, ποιος αποκλείεται, ποιος νιώθει ότι υποβαθμίζεται και τελικά αν το ίδιο το πλαίσιο διεξαγωγής της διαδικασίας αποπνέει σεβασμό προς τους ανθρώπους που ζητούν δικαίωση.
Οι πρώτες συγκρούσεις
Η δίκη είχε προγραμματιστεί να ξεκινήσει στις 23 Μαρτίου στο Συνεδριακό Κέντρο Γαιόπολις στη Λάρισα, έναν χώρο που επιλέχθηκε επειδή τα συνήθη δικαστήρια της πόλης δεν μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες μιας τόσο μεγάλης διαδικασίας. Είχε προηγηθεί ειδική διαμόρφωση του χώρου, καθώς επρόκειτο για μια δικογραφία τεράστιου όγκου.
Ωστόσο από την πρώτη κιόλας ημέρα έγινε φανερό ότι ο σχεδιασμός δεν είχε πείσει όσους έπρεπε να εξυπηρετήσει. Δικηγόροι, συγγενείς θυμάτων και δημοσιογράφοι περιέγραψαν μια αίθουσα που στην πράξη αποδείχθηκε ασφυκτική.
Διατυπώθηκαν παράπονα ότι δεν υπήρχαν επαρκείς θέσεις, ότι οι συνθήκες δεν επέτρεπαν αξιοπρεπή παρακολούθηση της διαδικασίας και ότι ακόμη και οι μικροφωνικές εγκαταστάσεις δεν λειτουργούσαν ικανοποιητικά. Η αίσθηση που δημιουργήθηκε ήταν ότι μια δίκη τόσο κρίσιμη για την κοινωνία άρχισε σε περιβάλλον που δεν αντιστοιχούσε ούτε στη βαρύτητα της υπόθεσης ούτε στις ανάγκες της.
Αυτή ήταν η αφετηρία της αναμπουμπούλας. Πριν ακόμη φανεί η ουσία της ακροαματικής διαδικασίας, το επίκεντρο μετατοπίστηκε στην ίδια την ικανότητα του κράτους να οργανώσει το δικαστήριο.
Έγινε η αίθουσα σύμβολο δυσπιστίας;
Από εκείνο το σημείο και μετά, η συζήτηση για τη δίκη δεν περιορίστηκε στο ποιοι κατηγορούνται και για ποια αδικήματα. Μετατράπηκε και σε συζήτηση για την αίθουσα. Το αν χωρά ο κόσμος, το αν βλέπει, το αν ακούει, το αν οι συγγενείς τοποθετούνται σε θέσεις με ορατότητα ή σε δεύτερο πλάνο, κλπ.
Οι παρεμβάσεις που ακολούθησαν έγιναν ακριβώς επειδή το αρχικό στήσιμο κρίθηκε ανεπαρκές. Τεχνικά συνεργεία μπήκαν στον χώρο, αφαιρέθηκαν οι γυψοσανίδες που χώριζαν την κύρια αίθουσα από το φουαγιέ, ο χώρος ενοποιήθηκε, προστέθηκαν περίπου 100 θέσεις, βελτιώθηκαν οι μικροφωνικές εγκαταστάσεις και οργανώθηκε βοηθητική αίθουσα με οθόνες για την παρακολούθηση της διαδικασίας.
Πόσο κόστισε η αίθουσα;
Το ζήτημα της αίθουσας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν συνυπολογιστεί και το κόστος της. Η διαμόρφωση του χώρου στο Συνεδριακό Κέντρο «Γαιόπολις» ξεκίνησε με αρχικό προϋπολογισμό περίπου 1,1 εκατομμύρια ευρώ, ωστόσο μετά από διαδοχικές παρατάσεις και αναθεωρήσεις το τελικό ποσό ξεπέρασε τα 1,7 εκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, σύμφωνα ρεπορτάζ στα ΝΕΑ αναφέρει πως δεκάδες χιλιάδες ευρώ διατέθηκαν μέσω ξεχωριστών συμβάσεων για εξοπλισμό, υποστήριξη και λειτουργικές ανάγκες της αίθουσας.
Γιατί τα μέτρα ασφαλείας όξυναν αντί να εκτονώσουν την ένταση
Μετά το φιάσκο της 23ης Μαρτίου, οι αρχές επιχείρησαν να επιβάλουν αυστηρό πλαίσιο ελέγχου για την επανέναρξη της διαδικασίας την 1η Απριλίου.
Η πρόεδρος του δικαστηρίου εξέδωσε λεπτομερή διάταξη για την είσοδο δικηγόρων, κατηγορουμένων, συγγενών και δημοσιογράφων.
Προβλέφθηκαν ξεχωριστές είσοδοι, ταυτοποίηση, προκαθορισμένες θέσεις με ειδική σήμανση, είσοδος των συγγενών σε ομάδες των 100 και διαχωρισμός ανάμεσα σε διαπιστευμένους και μη διαπιστευμένους δημοσιογράφους. Στην κύρια αίθουσα επιτράπηκε η παρουσία περιορισμένου αριθμού δικαστικών συντακτών, ενώ οι υπόλοιποι έπρεπε να παρακολουθούν από βοηθητικό χώρο. Απαγορεύτηκαν κάμερες και φωτορεπόρτερ μέσα στην αίθουσα.
Στη λογική των αρχών, όλα αυτά έγιναν για να επικρατήσει τάξη. Στη λογική πολλών παρευρισκομένων, όμως, τα μέτρα αυτά δημιούργησαν την αίσθηση ενός ασφυκτικού face control σε μια δίκη που αφορά μια εθνική τραγωδία. Συγγενείς θυμάτων και συνήγοροι θεώρησαν ότι δεν αντιμετωπίζονται ως κεντρικά πρόσωπα της διαδικασίας αλλά ως πλήθος προς διαχείριση. Από την πλευρά τους, οι δημοσιογραφικές ενώσεις μίλησαν για αποκλεισμούς, ιδίως σε βάρος μη διαπιστευμένων και τοπικών μέσων.
Όπως μετέδωσαν απεσταλμένοι δημοσιογράφοι, η ένταση αυτή φάνηκε και μέσα από συγκεκριμένες καταγγελίες για τη συμπεριφορά αστυνομικών. Όταν γονείς θυμάτων περιέγραψαν ότι σπρώχτηκαν από τα όργανα της τάξης.
Τι έγινε στη πρώτη συνεδρίαση
Η συνεδρίαση της 1ης Απριλίου ξεκίνησε ξανά με την προσπάθεια να προχωρήσει η διαδικασία νομιμοποίησης των παραστάσεων προς υποστήριξη της κατηγορίας και της υπεράσπισης. Πρόκειται για το αναγκαίο αλλά οργανωτικά δύσκολο πρώτο στάδιο σε μια τόσο πολυπρόσωπη δίκη. Η ακριβής αυτή φάση είναι και η πιο ευάλωτη σε εντάσεις, γιατί απαιτεί φυσική παρουσία, καταγραφή, έλεγχο και διαρκή μετακίνηση ανθρώπων μέσα και έξω από τον χώρο.
Η διαδικασία όμως δεν εξελίχθηκε ομαλά. Η ένταση εκδηλώθηκε ήδη κατά την εκφώνηση των ονομάτων των κατηγορουμένων και οδήγησε σε νέα διακοπή. Αυτό δεν ήταν κάποιο μεμονωμένο επεισόδιο. Ήταν, θα λέγαμε, το αποτέλεσμα της συσσωρευμένης φόρτισης.
Δύσκολη η αποσυμπίεση
Στην όλη εικόνα προστίθεται και ένας δεύτερος κύκλος πίεσης, ο δημόσιος. Η υπόθεση των Τεμπών δεν είναι μια δίκη που εξελίσσεται μακριά από το κοινωνικό βλέμμα. Κάθε κίνηση, κάθε παράπονο, κάθε σκηνή έντασης, κάθε δήλωση υπουργείου, Αρείου Πάγου, συγγενών ή δικηγόρων, μετατρέπεται αμέσως σε πολιτικό και κοινωνικό γεγονός. Αυτό κάνει ακόμη δυσκολότερη την αποσυμπίεση.
Το μεγάλο διακύβευμα από εδώ και πέρα
Η αναμπουμπούλα γύρω από τη δίκη των Τεμπών δεν οφείλεται λοιπόν σε ένα μεμονωμένο περιστατικό ούτε μόνο στην ακαταλληλότητα μιας αίθουσας. Είναι αποτέλεσμα της συνάντησης τριών παραγόντων. Του τεράστιου μεγέθους της δίκης, της πολύ βαριάς συναισθηματικής και κοινωνικής φόρτισης της υπόθεσης και της αδυναμίας του αρχικού σχεδιασμού να πείσει τους παρόντες.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για τα καθίσματα, τις οθόνες, τις λίστες εισόδου και τις αστυνομικές κορδέλες δεν είναι μια δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Είναι το πρώτο μεγάλο τεστ για το αν αυτή η δίκη θα μπορέσει να προχωρήσει με όρους που δεν θα παράγουν συνεχώς νέες αφορμές σύγκρουσης. Για να φτάσει όμως η διαδικασία στην ουσία της, πρέπει πρώτα να σταματήσει να σκοντάφτει κάθε φορά στην ίδια την οργάνωσή της.
Να σημειωθεί πως σε εξέλιξη της τελευταία στιγμής δεδομένης της γενικότερης έντασης που υπήρξε κατά τη δεύτερη ημέρα της δίκης, δεκτή έγινε το απόγευμα της Πέμπτης από το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Λάρισας η δήλωση αποχής της προέδρου για την υπόθεση των «χαμένων» βίντεο της εμπορικής αμαξοστοιχίας στο Σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη.
Το Δικαστικό Συμβούλιο συνεδρίασε άμεσα και λίγο μετά τις 20:00 ο αναπληρωτής πρόεδρος ανακοίνωσε ότι η αποχή έγινε δεκτή.
Μετά από αυτές τις εξελίξεις η δίκη αναβάλλεται επ’αοριρτον επισφραγίζοντας ότι η πολύκροτη δίκη παραμένει ακόμη εγκλωβισμένη στο τεταμένο κλίμα που είχε δημιουργηθεί πριν την έναρξη της.
Πηγές: ΑΠΕ-ΜΠΕ, Τα Νέα, Καθημερινή, News247, Το Βήμα, Πρώτο Θέμα, efsyn
