Οικονομικά οριακή και τεχνικά δυσχερής είναι η κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει τα δημόσια έργα και κυρίως οι μικρομεσαίες εργολαβίες μετά τον πόλεμο, με τον κλάδο των κατασκευών να βρίσκεται αυτή τη στιγμή υπό καθεστώς έντονων πιέσεων, εξαιτίας των ανατιμήσεων σε οικοδομικά υλικά, πρώτες ύλες, απολαβές του εργατικού προσωπικού και κόστος συντήρησης των μηχανημάτων. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν επιφέρει σημαντικές ανατιμήσεις στην ενέργεια, στα καύσιμα και ιδιαίτερα στο πετρέλαιο, διαταράσσοντας τις εφοδιαστικές αλυσίδες, αυξάνοντας το μεταφορικό κόστος και μεταφέροντας τις ανατιμήσεις άμεσα στο κόστος υλοποίησης των δημοπρατημένων έργων. Μάλιστα, ιδιαίτερο πρόβλημα καταγράφεται στις εργολαβίες που έχουν να κάνουν με ασφαλτοστρώσεις, καθώς το τσιμέντο έχει αυξηθεί ήδη κοντά στο 50% με 60%, ενώ αναμένονται περαιτέρω ανατιμήσεις και σε άλλα υλικά όπως το σκυρόδεμα.
Συνέπεια όλων των παραπάνω είναι ότι πολλά δημόσια έργα βρίσκονται σε κίνδυνο διακοπής, με τους εργολάβους να αναζητούν νόμιμες δικλείδες απεμπλοκής από την εκτέλεσή τους, καθώς οι συμβάσεις που έχουν συνάψει κατά τη δημοπράτησή τους, βασίζονται σε προγενέστερες τιμές που δεν ανταποκρίνονται πλέον στην πραγματικότητα της αγοράς σήμερα. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιρειών ζητά την αναθεώρηση των τιμών στους προϋπολογισμούς των έργων και αποζημίωση που καλύπτει σχεδόν το 80% των ανατιμήσεων, όπως άλλωστε προβλέπεται από το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, για τις συμβάσεις μεταξύ δημοσίου και αναδόχων. Η αποζημίωση αυτή υλοποιείται μέσω των λεγόμενων συντελεστών αναθεώρησης, οι οποίοι υπολογίζουν το ποσοστό μεταβολής του αρχικού κόστους και προσαρμόζουν τις συμβατικές τιμές, χωρίς ωστόσο οι εργολήπτες να λαμβάνουν το σύνολο των ανατιμήσεων.
Μάλιστα, σε περίπτωση μη εφαρμογής της αναθεώρησης, δίνεται η δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη, προκειμένου να διεκδικηθούν οι πραγματικές ανατιμήσεις στους τέσσερις βασικούς συντελεστές κόστους, όπως αυτοί ορίζονται, που είναι τα οικοδομικά υλικά, τα εργατικά χέρια, τα καύσιμα και η συντήρηση του μηχανολογικού εξοπλισμού. Αυτήν την στιγμή, σε μεγαλύτερο κίνδυνο βρίσκονται οι μεσαίες και ιδιαίτερα οι μικρές εργολαβίες, οι οποίες μόλις πριν από λίγο καιρό δικαιώθηκαν εν μέρει για την αποζημίωση των ανατιμήσεων λόγω ενεργειακού κόστος από τον προηγούμενο πόλεμο της Ουκρανίας και τώρα πλήττονται εκ νέου από άλλες ανατιμήσεις. Ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Τεχνικών Έργων, Ζαχαρίας Αθουσάκης «κρούει τον κώδωνα του κινδύνου» για ενδεχόμενη άμεση διακοπή έργων, αν δεν υπάρξει έγκαιρη προσαρμογή των συντελεστών αναθεώρησης. Παράλληλα, επισημαίνει ότι τα μεγάλα έργα διαθέτουν συμβατικές δικλείδες αποζημίωσης, σε αντίθεση με τα μικρότερα, όπου οι πιέσεις είναι εντονότερες, ενώ προειδοποιεί ακόμα και για νόμιμη διακοπή συμβάσεων εάν δεν υπάρξει ανταπόκριση από το υπουργείο. Η Κρήτη πλήττεται εντονότερα σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας, λόγω της νησιωτικότητάς της, που συνεπάγεται αυξημένο κόστος μεταφοράς υλικών και μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγόμενους πόρους. Αυτά τα χαρακτηριστικά ενισχύουν την επιρροή των διεθνών ανατιμήσεων, καθιστώντας την υλοποίηση των έργων ακόμη πιο δύσκολη και οικονομικά επισφαλή, ενώ αν η κατάσταση συνεχιστεί χωρίς παρεμβάσεις, ενδέχεται να υπάρξουν σοβαρές συνέπειες στην αναπτυξιακή πορεία και την ολοκλήρωση των σχεδιαζόμενων υποδομών, προβλήματα στην απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων και αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση στον κατασκευαστικό τομέα.
«Εφόσον οι τιμές μεταβληθούν θα πρέπει το δημόσιο να αποδώσει στην ανάδοχο το μεγαλύτερο τμήμα των ανατιμήσεων, περίπου δηλαδή το 80%»
Το αίτημα του Συνδέσμου για την αναθεώρηση των τιμών στους προϋπολογισμούς των δημοσίων έργων εξήγησε στα «Ρεθεμνιώτικα Νέα» ο κ. Αθουσάκης επισημαίνοντας μεταξύ άλλων ότι η λήψη άμεσων μέτρων, όπως η επικαιροποίηση των τιμών των συμβάσεων, η ενίσχυση των μηχανισμών αναθεώρησης και η γενικότερη στήριξη των εργοληπτικών επιχειρήσεων, ώστε να διασφαλιστεί η ομαλή συνέχιση και ολοκλήρωση των έργων είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαία: «Σύμφωνα με την νομοθεσία των δημόσιων έργων, υπάρχουν υποχρεώσεις των δύο συμβαλλόμενων πλευρών. Σστην πλευρά του δημοσίου υπάρχει η ρήτρα ότι αν δεν κρατώνται από την ημέρα της σύμβασης οι τιμές σταθερές, υποχρεούται εν προκειμένω το δημόσιο που είναι ο εργοδότης, να αποζημιώσει για τις αυξήσεις των τιμών: Είτε αυτές αφορούν τις τιμές για τα υλικά που ενσωματώνονται στα έργα, είτε αφορούν το εργατικό προσωπικό, τον σοβατζή, τον οικοδόμο και τον σιδερά, είτε τα καύσιμα, τα οποία χρησιμοποιούνται σε όλα τα έργα με τη μορφή diesel, κυρίως όμως τα χωματουργικά έργα, όπως είναι η οδοποιία, τα υδραυλικά έργα, είτε στα μηχανήματα που χρησιμοποιούνται, τα ανταλλακτικά και οι αντικαταστάσεις, γιατί όταν αυτά εκτοξεύονται οι τιμές τους, πώς θα κρατήσει τη δυνατότητα λειτουργίας τους ο εργολήπτης», διερωτήθηκε ρητορικά ο κ. Αθουσάκης. Συνολικά, σύμφωνα με τον κ. Αθουσάκη υπάρχει αυξημένος κίνδυνος αυτήν την ώρα, επιβράδυνσης και αναστολής σημαντικών αναπτυξιακών παρεμβάσεων. «Αυτές οι εξωγενείς παράμετροι που συντελούν στις αυξήσεις και αλλοιώνουν τα δεδομένα που υπήρχαν κατά την ημερομηνία που υπογράφηκε η σύμβαση, οφείλει το δημόσιο κατά την κείμενη νομοθεσία, να εκδίδει τους λεγόμενους συντελεστές αναθεώρησης των έργων, δηλαδή με επιτροπές να καθορίζει σε τι βαθμό αυξήθηκαν οι τιμές και να βγάλει έναν συντελεστή με τον οποίο πρέπει να προσαυξηθούν οι συμβατικές τιμές».
Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί αναθεώρησης χαρακτηρίζονται ανεπαρκείς και καθυστερημένοι, με αποτέλεσμα να υπάρχει σημαντική απόκλιση μεταξύ των επίσημων τιμών και των τιμών της αγοράς και οι εργολήπτες να μην αποζημιώνονται πλήρως, επωμιζόμενοι ουσιαστικά μέρος του αυξανόμενου κόστους. «Σε όλα τα δημόσια έργα ισχύει η αναθεώρηση, είναι άρθρο του νόμου εκτελέσεως δημοσίων έργων και μάλιστα το άρθρο αυτό λέει ότι αν τυχόν δεν πάρει ο ανάδοχος ενός έργου την αναθεώρηση των τιμών που προκύπτουν κατά τη διάρκεια εκτέλεσης του έργου, τότε μπορεί να κάνει χρήση του αστικού κώδικα, δηλαδή να πάει δικαστικά, να αποδείξει τι μεταβολές υπήρχαν στις τιμές των τεσσάρων παραμέτρων που συμμετέχουν στην εκτέλεση του έργου. Αν το δημόσιο δεν βγάλει συντελεστές αναθεώρησης, τότε δεν μπορούν να τηρηθούν οι τιμές που ανάγονται στην ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης. Εφόσον μεταβληθούν θα πρέπει το δημόσιο να αποδώσει στην ανάδοχο το μεγαλύτερο τμήμα των ανατιμήσεων, περίπου δηλαδή το 80% των αυξήσεων», συμπλήρωσε ο κ. Αθουσάκης. Ο Σύνδεσμος βρίσκεται σε μία φάση συζήτησης με το υπουργείο σχετικά με την αντιμετώπιση του θέματος και τηρείται μία στάση αναμονής προς το παρόν, ωστόσο υπάρχει έντονη ανησυχία στον κατασκευαστικό κλάδο. «Αν τυχόν δεν είναι σύντομης διάρκειας αυτές οι αυξήσεις στις τιμές και δεν μας ικανοποιήσει το δημόσιο, τα έργα αυτά θα τα σταματήσουμε. Όποιος έχει ασφαλτοστρώσεις έχει ήδη σταματήσει, δεν πρόκειται να κάνει δημόσιο έργο με τέτοιες τιμές, γιατί η άσφαλτος εκτοξεύτηκε 50-60% πάνω και κάθε μέρα συνεχίζει να ανεβαίνει», σημείωσε και στη συνέχεια συμπλήρωσε: «Για τις παλιές μας διαφορές της προηγούμενης τριετίας, μερικώς μας ικανοποίησε το Υπουργείο αυτές τις ημέρες και έχει πάει η τροπολογία στη Βουλή, άρα για το παρελθόν τακτοποιήθηκε κάποια απονομή αναθεώρησης των έργων και αφού κάναμε και εμείς ένα 20% έκπτωση στις αυξήσεις θα πάρουμε το 80% για τα παλιά έργα. Αυτό αφορούσε τον πόλεμο της Ουκρανίας και την ενεργειακή κρίση που είχε επιβληθεί και τις διαφοροποιήσεις που υπήρχαν τότε. Φωνάζαμε για αυτό τους προηγούμενους μήνες, έσκασε όμως νέος πόλεμος, νέες καταστάσεις και πλέον έχουμε στείλει υπόμνημα στον υπουργό, ότι μόλις καταλαγιάσουν τα πράγματα και δούμε που πάει η βελόνα των αυξήσεων, θα ζητήσουμε αποκατάσταση».
Επιπλέον, ο κ. Αθουσάκης τόνισε ότι: «Εμείς τις αυξήσεις αυτές δεν τις παίρνουμε στο σύνολο, κάνουμε αμέσως μία έκπτωση 20%. Οπότε μας δίνουν ένα τμήμα συντελεστών αναθεώρησης για τα έργα που φτιάξαμε από τον πόλεμο της Ουκρανίας μέχρι σήμερα και τώρα που πήγαμε να τα πάρουμε αυτά, ήρθε ο νέος πόλεμος, που θα φέρει νέα δεδομένα και νέες αυξήσεις. Αν τυχόν δεν μας ικανοποιήσει το υπουργείο, εμείς διακόπτουμε τα έργα αυτά και κοιτάμε τρόπους νόμιμης διάλυσής τους». Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση των τιμών των καυσίμων και της ασφάλτου θα φέρει αναπόφευκτα και άλλες αυξήσεις σε νέα υλικά, τα οποία είναι επίσης σχετικά με τα δημόσια έργα, όπως για παράδειγμα το σκυρόδεμα. Σύμφωνα με τον κ. Αθουσάκη, «χρειάζεται άμεσα βοήθεια στις μικρομεσαίες εταιρείες με τα μικρομεσαία έργα. Αν συνεχιστεί αυτή η αύξηση των καυσίμων και της ασφάλτου, θα δούμε και άλλες αυξήσεις σε άλλα υλικά».
