Αυθεντικές με τη βούλα είναι οι 262 φωτογραφίες από την εκτέλεση της Καισαριανής (1943 – 1944) μετά τη χθεσινή ανακοίνωση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και τη συνάντηση της αντιπροσωπείας από στελέχη του ΥΠΠΟ και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες με τον συλλέκτη Τιμ Ντε Κράνε. Οπως ανακοινώθηκε, «η μακροσκοπική εξέταση… επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα του υλικού». Η υπουργός δήλωσε επίσης ότι υπεγράφη προσύμφωνο μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και του συλλέκτη και η συλλογή αποσύρθηκε από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών. Γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για την εξ ολοκλήρου αγορά του φωτογραφικού άλμπουμ από την Αθήνα.
Ηδη από την περασμένη Τετάρτη, το φωτογραφικό υλικό που συγκλόνισε την Ελλάδα κηρύχθηκε μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού, μετά τη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων.
Οι φωτογραφίες που εμφανίστηκαν στο eBay το περασμένο Σάββατο και που είχαν τεθεί προς ψηφιακή δημοπράτηση, διακινήθηκαν πολύ γρήγορα στα κοινωνικά δίκτυα και τη δημόσια σφαίρα και πυροδότησαν παρεμβάσεις κομμάτων, πολιτικών αρχηγών, φορέων, δήμων, συγγενών των εκτελεσμένων, του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας, των ΑΣΚΙ κ.λπ. Φερόμενος ιδιοκτήτης είναι ο συλλέκτης Tim de Craene, μέσω της εταιρείας του, Crain’s Militaria.
Να αποδοθούν στη συλλογική και εθνική μνήμη
Το αίτημα ήταν καθολικό αμέσως. Να αποκτηθεί το φερόμενο υλικό και να αποδοθεί στη συλλογική δημόσια και εθνική μνήμη. Από πλευράς Πολιτείας κινητοποιήθηκαν και η Βουλή των Ελλήνων και βέβαια θετικά το υπουργείο Πολιτισμού. Τρεις διαστάσεις εξέλαβε το όλο γεγονός. Να θυμίσουμε πως το οπτικό υλικό υπήρξε καθοριστικό για δίκες όπως της Νυρεμβέργης. Η δεύτερη διάσταση είχε σχέση με μια συζήτηση για το πού ανήκει το εν λόγω υλικό αφού αποκτηθεί, αν πρέπει να πάει στο ΚΚΕ, στο ΥΠΠΟ, στη Βουλή, στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, σε Δήμους (Χαϊδάρι, Καισαριανή). Η τρίτη διάσταση ήταν και είναι με έδαφος τον δημόσιο διάλογο αποδεικνύοντας πως ενώ το γεγονός εξελίχθηκε 82 έτη πριν, παραμένει νωπό και ζωηρό και αυτό έχει σχέση με το είδος του διαλόγου, της έρευνας, της θεσμικής ωριμότητας της Πολιτείας και του κοινού για ένα συλλογικό έγκαυμα όπως η Κατοχή. Εποχή της νεότερης Ιστορίας εκ των πραγμάτων συγκρουσιακή και με γωνίες, αναβίωσε αντιπαράθεση αλλά και συγκίνηση που δεν ξέφυγε και από πιο τυπικές ιδεολογικές χρήσεις – ως έναν βαθμό λογικό.
«Τίποτε πιο απρόβλεπτο από το παρελθόν»
Ο τρόπος που οι ανέκδοτες φωτογραφίες (που φέρονται να αποτυπώνουν τα γεγονότα του 1944) εισέβαλαν στον δημόσιο λόγο, θύμισαν την παλιά ρήση πως «τίποτε δεν είναι πιο απρόβλεπτο από το παρελθόν» και πως συχνά τα ιστορικά συντελεσμένα γεγονότα επιδρούν βαθιά στην ίδια την πολιτική επικαιρότητα. Τι κρατάει όμως από την όλη υπόθεση ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός και εκ των πρώτων που αποκάλυψαν το υλικό; «Την ελπίδα ότι οι φωτογραφίες θα επιδράσουν προς μια διαπαραταξιακή μνήμη των αγώνων και των θυσιών της Κατοχής», λέει στα «ΝΕΑ».
Τα κλάματα, οι ομοβροντίες και η χαριστική βολή
Αυτόπτης μάρτυρας Θεοδώρα Δολιανίτου 95 ετών
«Εκείνα τα χρόνια μέναμε με τους γονείς και τα δύο μου αδέλφια στον Βύρωνα. Παίζαμε μαζί με τον δίδυμο αδελφό μου – ήμασταν τότε 13 ετών – στο δάσος της Ανάνηψης που ήταν περίπου 100 μέτρα μακριά από το σπίτι μας. Θυμάμαι ότι παίζαμε αμέριμνα και δεν ξέραμε τίποτα για την εκτέλεση. Ομως ξαφνικά ήλθαν πολλές γυναίκες, κυρίως από τη γειτονιά, που άρχισαν να φωνάζουν ότι στην Καισαριανή θα γίνει εκτέλεση. Δεν ήξερα πώς το είχαν μάθει. Το σκοπευτήριο της Καισαριανής ήταν υπερυψωμένο σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων από το σημείο που ήμασταν εμείς. Επειδή δεν υπήρχαν ενδιάμεσα σπίτια, η ορατότητα στο σκοπευτήριο ήταν πάρα πολύ μεγάλη. Μπροστά μας ήταν μέχρι εκεί ένας ανοιχτός χώρος. Ακούγαμε τους μεγάλους να λένε ότι “θα τους σκοτώσουνε”. Εκείνη την ώρα ήμασταν εκεί στο δάσος περίπου 30-40 άτομα. Φυσικά εμείς σταματήσαμε το παιχνίδι και περιμέναμε να δούμε αυτό που μας έλεγαν οι μεγάλοι. Μερικές γυναίκες άρχισαν να κλαίνε παρότι δεν καταλαβαίναμε ότι κάποια από αυτές είχε κάποιον δικό της άνθρωπο που επρόκειτο να εκτελεστεί.
Μετά από λίγη ώρα είδαμε τους έλληνες κρατούμενους να έρχονται από αριστερά από κάποιον διάδρομο, ενώ βλέπαμε τους γερμανούς στρατιώτες παρατεταγμένους κι εμείς από το σημείο που ήμασταν να βλέπουμε τις πλάτες τους. Οι Ελληνες στάθηκαν περίπου είκοσι στη σειρά, γιατί ο τοίχος πίσω δεν ήταν μεγάλος, ενώ άλλοι περίμεναν πιο πίσω τη σειρά τους. Πριν ακουστεί η ομοβροντία ακούσαμε μία φωνή σαν “ζήτω” – χωρίς να καταλαβαίνουμε τι ακριβώς λόγω της απόστασης – από τους είκοσι Ελληνες. Ακούσαμε τους πυροβολισμούς, τους κρατούμενους να καταρρέουν, να σωριάζονται στο έδαφος. Κι αμέσως μετά ορισμένοι Γερμανοί να τους πλησιάζουν και να τους πυροβολούν από κοντά. Ηταν προφανώς η χαριστική βολή. Οι γυναίκες που ήταν δίπλα μας στο δάσος άρχισαν να φωνάζουν δυνατά και σπαρακτικά και κλαίγανε γοερά. Ακούγαμε γύρω μας συνέχεια άναρθρες κραυγές. Εγώ με τον αδελφό μου κοιτάζαμε άφωνοι. Καταλαβαίναμε όμως τι γινόταν πολύ καλά. Θέλω να σας πω ότι είχαμε απόλυτα εξοικειωθεί με τον θάνατο γιατί βλέπαμε καθημερινά αποσκελετωμένους, νεκρούς από την πείνα στους δρόμους.
Επειδή έχω διαβάσει ότι τους νεκρούς Ελληνες τούς μάζεψαν από το σημείο της εκτέλεσης κάποιοι άλλοι Ελληνες που περίμεναν τη σειρά τους, εγώ δεν θυμάμαι να είδα κάτι τέτοιο. Εγώ είδα μόνο ανθρώπους με στολές, δηλαδή γερμανούς στρατιώτες να πηγαίνουν στο σημείο με τα άψυχα σώματα και δύο-δύο να σηκώνουν από μία σωρό. Κι ακολούθως να πηγαίνουν, να ρίχνουν και να στοιβάζουν τα πτώματα σε ένα φορτηγό που ήταν εκεί κοντά. Οι υπόλοιποι Ελληνες θυμάμαι ότι περίμεναν πιο πίσω, τη στιγμή της εκτέλεσής τους, και δεν είδα να ασχολούνται με τη μεταφορά των νεκρών. Αυτή η διαδικασία περισυλλογής των θυμάτων, μεταφοράς και τοποθέτησής τους στο φορτηγό και καθαρισμού του χώρου για να έλθει η επόμενη σειρά των 20 περίπου εκτελεσθέντων νομίζω ότι κράτησε 10-15 λεπτά τη φορά. Κι αμέσως μετά άρχιζε η ίδια διαδικασία, με την επόμενη σειρά των 20 Ελλήνων να στήνονται στον τοίχο, νέα κλάματα γύρω μας, νέα κραυγή των ελλήνων πατριωτών πριν την εκτέλεση, ξανά νέα ομοβροντία και κροτάλισμα των όπλων, οι χαριστικές βολές, οι φωνές των γυναικών γύρω μας. Κάτι που εγώ κι ο αδελφός μου δεν ξεχάσαμε ποτέ…».
«Το υλικό να παραδοθεί στο ΚΚΕ και στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης»
Μαρτυρία του Δημήτρη Π. Κυριακούδη εγγονός του εκτελεσμένου στην Καισαριανή Δημήτρη Κυριακούδη
Πετύχαμε τον Δημήτρη Π. Κυριακούδη λίγο πριν από την πορεία του ΚΚΕ στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, περασμένη Τετάρτη βραδάκι. Εμφανώς συγκινημένος όλες αυτές τις ημέρες, στο μυαλό του και στη σκέψη του στροβιλίζεται ο παππούς του, Δημήτρης Κυριακούδης. Με καταγωγή από αγροτική οικογένεια, από το Σιτοχώρι Σερρών, καπνοχώρι για το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, ο παππούς του από πολύ γρήγορα συγκινείται και γαλουχείται με τα αριστερά και σοσιαλιστικά ιδεώδη μέσα από τις τάξεις του ΚΚΕ.
Ο παππούς Δημήτρης γράφεται στο Γυμνάσιο στις Σέρρες και πηγαινοέρχεται από το χωριό με άλογο. Και στα μαθητικά χρόνια αλλά και λίγο μετά, όταν εργάζεται στην αποξήρανση της Λίμνης Αχινού, στην κάτω κοιλάδα του ποταμού Στρυμόνα, βαφτίζεται στην αριστερή στράτευση, και μάλιστα καταδίδεται από συγγενείς του. Η πρώτη επιστολή του μάλιστα είναι από τη μεταγωγή του στις φυλακές Σερρών, ενώ η δική του οδύσσεια ξεκινά ουσιαστικά από τότε. Εξορία στη Φολέγανδρο, κρατούμενος στην Ακροναυπλία (όπως και μεγάλο μέρος των 200), Στρατόπεδο Λάρισας μέχρι τον Φλεβάρη του 1943 και κράτηση στο Χαϊδάρι μέχρι που οδηγείται όμηρος προς εκτέλεση στο Σκοπευτήριο την Πρωτομαγιά του 1944. Διασώθηκαν δύο επιστολές του από την Ακροναυπλία (1941), στη γυναίκα του Θανάσω (ή Νάσω) και στην αδελφή του Ελένη.
Ολες αυτές τις ημέρες που το υλικό διέρρευσε ο εγγονός Δημήτρης Π. Κυριακούδης επιχείρησε να ψάξει τον παππού του στις φωτογραφίες. Υπήρξαν ακόμα και υπόνοιες από τον αδελφό του πως ταυτοποιείται με κάποιον. Πάλι όμως η επιφύλαξη είναι μεγάλη για να το δημοσιοποιήσει. «Σήμερα όλα πήραν τον δρόμο τους. Εντυπωσιάστηκα από τις αντιδράσεις του κόσμου. Αφού το υλικό αποκτηθεί από την Πολιτεία, πρέπει να παραδοθεί στο ΚΚΕ και στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης. Και βέβαια να έχει λόγο και ο Δήμος Χαϊδαρίου λόγω Μπλοκ 15, του Στρατόπεδου Συγκέντρωσης που κρατήθηκαν αυτοί οι άνθρωποι και ανάμεσά τους και ο παππούς μου» λέει στα «ΝΕΑ» ο Δημήτρης Κυριακούδης. Τι σήμαινε όπως ο παππούς του για εκείνον ανθρώπινα; «Καθόρισε το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας με το εκτόπισμά του. Συνέβαλε στον δικό μας αξιακό κώδικα».
Πηγή: tanea.gr
