Η αγορά εργασίας έχει μετασχηματιστεί, κατά τα τελευταία χρόνια, ενώ συγχρόνως έχουν αλλάξει και οι απαιτήσεις για την επαγγελματική επιτυχία. Μια αρκετά παραμελημένη πτυχή της εξέλιξης αυτής αφορά την επαγγελματική ανέλιξη των γυναικών, οι οποίες, παρά τα συχνά λεκτικά και θεσμικά βήματα για την ισότητα των φύλων, συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν εμπόδια. Προκύπτει μια ασυνέπεια, δηλαδή, στο ότι, αν και οι γυναίκες λαμβάνουν συμβουλευτική και καθοδήγηση στρατηγικής ανάπτυξης και ενδυνάμωσης πολύ πιο εύκολα από τις προηγούμενες δεκαετίες, η σταθερή ανοδική πορεία στην επαγγελματική τους ανάπτυξη φαίνεται να είναι διαρκώς και πιο μακριά.
Η συζήτηση που μας αφορά έχει ωριμάσει και δεν περιορίζεται πλέον στην στατιστική αποτύπωση των ανισοτήτων ή στην ρηχή διαπίστωση του έμφυλου μισθολογικού χάσματος. Μετατοπίζεται στο πιο ουσιαστικό ερώτημα: ποιοι μηχανισμοί υποστήριξης είναι πραγματικά αποτελεσματικοί ώστε οι γυναίκες να μπορούν να είναι ανταγωνιστικές και να προοδεύουν ισότιμα στον επαγγελματικό στίβο; Στον πυρήνα της βρίσκεται η έννοια της «ενεργούς υποστήριξης». Όχι ως μια αφηρημένη καλή πρόθεση, αλλά ως συνειδητή, οργανωμένη και με διάρκεια πρακτικής σε επίπεδο πολιτείας, θεσμών, οργανισμών και κοινωνίας. Η ενεργός υποστήριξη προϋποθέτει την αναγνώριση ότι η «ουδετερότητα» των δομών συχνά αναπαράγει ανισότητες και ότι η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής δεν είναι ατομικό προνόμιο, αλλά συλλογική ευθύνη.
Η ισορροπία στην εξίσωση εργασία-ζωή αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Τα ευέλικτα ωράρια, η δυνατότητα τηλεργασίας (με απόλυτο σεβασμό των εργοδοτών στο συμφωνημένο ωράριο εργασίας και στο σημείο της εργασιακής αποσύνδεσης των συνεργατών και των υπαλλήλων τους), οι γονικές άδειες που απευθύνονται εξίσου σε άντρες και γυναίκες, η καταβολή της αμοιβής και των υπερωριών «στην ώρα τους», καθώς και οι ποιοτικές και ποσοτικές δομές φροντίδας, δεν είναι «παροχές» αλλά εργαλεία ισότητας. Όταν η φροντίδα της οικογένειας και του σπιτιού παύει να θεωρείται αποκλειστικά γυναικείο ζήτημα, τότε οι γυναίκες αποκτούν τον χρόνο και τον χώρο να επενδύσουν στις δεξιότητες, τη φιλοδοξία και τη δημιουργικότητά τους, χωρίς το βάρος της ενοχής ή της υπερπροσπάθειας. Τότε οι γυναίκες επαγγελματίες δεν καίγονται, αναπτύσσονται, αναπτύσσουν και μεγαλουργούν.
Εξίσου σημαντική είναι η ενεργός υποστήριξη εντός των οργανισμών. Η καθοδήγηση από μέντορες, η διαφάνεια στις διαδικασίες αξιολόγησης και προαγωγής, καθώς και η κουλτούρα μηδενικής ανοχής απέναντι σε διακρίσεις, προσωπικές αντιπάθειες ή/και έμφυλα στερεότυπα διαμορφώνουν ένα περιβάλλον όπου η γυναικεία παρουσία δεν αντιμετωπίζεται ως εξαίρεση αλλά ως ισότιμο μέλος της ομάδας. Οι πολιτικές διαφορετικότητες και ένταξης αποδίδουν μόνο όταν συνοδεύονται από μετρήσιμους στόχους και από λογοδοσία.
Ωστόσο, η ενεργός υποστήριξη δεν αφορά μόνο τις γυναίκες. Αφορά και τη συμμετοχή των ανδρών ως «συμμάχων». Όταν οι άντρες κάνουν χρήση των γονικών αδειών, όταν διεκδικούν και οι ίδιοι ευέλικτες μορφές εργασίας και συμμετέχουν ισότιμα στην φροντίδα της οικογένειας, σταδιακά αποδομείται το στερεότυπο που συνδέει την επαγγελματική αφοσίωση με την διαρκή διαθεσιμότητα. Έτσι, η ισορροπία συνιστά κοινό κεκτημένο και όχι «γυναικείο αίτημα».
Σε μακροοικονομικό επίπεδο, η υποστήριξη της γυναικείας εργασίας δεν αποτελεί μόνο ζήτημα δικαιοσύνης, αλλά και αναπτυξιακή επιλογή. Έρευνες καταδεικνύουν ότι η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας ενισχύει την παραγωγικότητα, την καινοτομία και την βιωσιμότητα των κοινωνικών συστημάτων. Σε χώρες με δημογραφικές πιέσεις, η αξιοποίηση του γυναικείου δυναμικού δεν είναι απλώς επιθυμητή, αλλά αναγκαία.
Η ενεργός υποστήριξη και η ισορροπία στην εργασία δεν «ανοίγουν δρόμους» για τις γυναίκες ως ευγενική πράξη παραχώρησης, ανοίγουν δρόμους επειδή αίρουν εμπόδια που ουδέποτε έπρεπε να υπάρχουν. Δημιουργούν συνθήκες όπου η επαγγελματική εξέλιξη δεν εξαρτάται από το φύλο, αλλά από την ικανότητα, την προσπάθεια και το όραμα.
Η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν είναι να πείσουμε ότι οι γυναίκες μπορούν, αυτό έχει πλέον αποδειχτεί, είναι κοινή γνώση. Η πρόκληση είναι να διαμορφώσουμε συστήματα εργασίας που να επιτρέπουν να εξελίσσονται χωρίς να χρειάζεται να ισορροπούν διαρκώς πάνω σε μια αόρατη δοκό ανάμεσα στην καριέρα και την ζωή.
