Σε φάση προετοιμασίας για αλλαγή διοίκησης εισέρχονται δέκα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας, καθώς στις 31 Αυγούστου 2026 ολοκληρώνεται η θητεία των υφιστάμενων Πρυτανικών Αρχών. Αν και η επίσημη εκλογική διαδικασία αναμένεται να κορυφωθεί την άνοιξη, οι πρώτες διεργασίες έχουν ήδη ξεκινήσει, αρκετούς μήνες πριν από την τυπική προκήρυξη.
Τα δέκα Πανεπιστήμια που αλλάζουν διοίκηση
Πρυτανικές εκλογές θα διεξαχθούν στα εξής δέκα ΑΕΙ, των οποίων η θητεία των Πρυτανικών Αρχών λήγει στις 31/8/2026:
-Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
-Πανεπιστήμιο Πειραιώς
-Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
-Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
-Πολυτεχνείο Κρήτης
-Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
-Πανεπιστήμιο Αιγαίου
-Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
-Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
-Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο
Πρόκειται για ιδρύματα με διαφορετικά ακαδημαϊκά προφίλ και γεωγραφική διασπορά, αρκετά εκ των οποίων διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο τόσο στην περιφερειακή ανάπτυξη όσο και στη συγκράτηση φοιτητικού και επιστημονικού δυναμικού εκτός μεγάλων αστικών κέντρων.
Γιατί οι πρυτανικές εκλογές έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα
Παρότι συχνά αντιμετωπίζονται ως εσωτερική διοικητική διαδικασία, οι πρυτανικές εκλογές αποτελούν στην πράξη κομβικό σημείο στρατηγικού επαναπροσδιορισμού για κάθε πανεπιστήμιο. Η Πρυτανική Αρχή καθορίζει τις προτεραιότητες σε θέματα χρηματοδότησης, διαχείρισης πόρων και υποδομών, διαμορφώνει το κλίμα της ακαδημαϊκής καθημερινότητας και εκπροσωπεί θεσμικά το ίδρυμα απέναντι στην Πολιτεία, τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τους κοινωνικούς εταίρους, επηρεάζει άμεσα την εικόνα και τη σχέση του Ιδρύματος με την κοινωνία.
Ιδιαίτερα στο σημερινό περιβάλλον, όπου τα πανεπιστήμια καλούνται να λειτουργήσουν με περιορισμένους πόρους, αυξημένες διοικητικές απαιτήσεις και υψηλές προσδοκίες για εξωστρέφεια και διεθνοποίηση, η φυσιογνωμία της πρυτανικής διοίκησης αποκτά αυξημένη σημασία. Το διακύβευμα, επομένως, δεν περιορίζεται στα πρόσωπα, αλλά αφορά την κατεύθυνση, που θα ακολουθήσει κάθε πανεπιστήμιο τα επόμενα χρόνια: από τη φοιτητική μέριμνα και τη λειτουργία των υποδομών, έως τη διεθνοποίηση, τη διαφάνεια και τη στήριξη του ακαδημαϊκού έργου.
Ζητήματα που αναμένεται να κυριαρχήσουν στον διάλογο
Ενόψει των πρυτανικών εκλογών, αναμένεται να τεθούν στον δημόσιο και εσωτερικό διάλογο, μεταξύ άλλων, ερωτήματα που αφορούν:
τη διεκδίκηση πρόσθετων πόρων και την αναβάθμιση κτιριακών υποδομών και εργαστηρίων,
τη βελτίωση της φοιτητικής καθημερινότητας (σίτιση, στέγαση, αίθουσες, βιβλιοθήκες),
την ουσιαστική διεθνοποίηση μέσω συνεργασιών με πραγματικό ακαδημαϊκό αποτύπωμα,
τη σχέση των πανεπιστημίων με την τοπική κοινωνία και την περιφερειακή ανάπτυξη,
τη διαφάνεια και τη λογοδοσία στη λήψη αποφάσεων,
τις συνθήκες εργασίας στον ακαδημαϊκό χώρο για τα μέλη ΔΕΠ καθώς και τους νέους ερευνητές.
Το νέο μοντέλο διοίκησης των ΑΕΙ
Οι πρυτανικές εκλογές διεξάγονται με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο του Ν. 4957/2022 («Νέοι Ορίζοντες στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα»), ο οποίος εισήγαγε ριζικές αλλαγές στη διοίκηση των πανεπιστημίων.
Κεντρικό ρόλο στο νέο σύστημα έχει το Συμβούλιο Διοίκησης (Σ.Δ.), το οποίο αποτελείται από έντεκα μέλη: έξι εσωτερικά και πέντε εξωτερικά. Τα εσωτερικά μέλη εκλέγονται από το σύνολο των μελών ΔΕΠ του ιδρύματος μέσω καθολικής και μυστικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, ενώ τα εξωτερικά μέλη επιλέγονται από τα εσωτερικά μέλη του Σ.Δ. μέσω διαδοχικών ψηφοφοριών.
Σε περιπτώσεις αδυναμίας συγκρότησης του Συμβουλίου, ο νόμος προβλέπει τη μεταφορά αρμοδιοτήτων στη Σύγκλητο, ώστε να αποφεύγονται παρατεταμένα διοικητικά αδιέξοδα.
Πώς εκλέγεται ο Πρύτανης
Ο Πρύτανης αναδεικνύεται από το Συμβούλιο Διοίκησης και προέρχεται υποχρεωτικά από τα εσωτερικά του μέλη. Μετά τη συγκρότηση του Σ.Δ., εκδίδεται πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος, ενώ οι υποψήφιοι καλούνται να παρουσιάσουν το διοικητικό και ακαδημαϊκό τους πρόγραμμα στην πανεπιστημιακή κοινότητα.
Ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένες πλειοψηφίες, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις –ιδίως όταν υπάρχει περιορισμένος αριθμός υποψηφίων– καθιστούν τη διαδικασία σύνθετη και ενδέχεται να οδηγήσουν σε επαναληπτικές ψηφοφορίες και εντατικές διαπραγματεύσεις εντός του Συμβουλίου.
Οι Αντιπρυτάνεις ορίζονται στη συνέχεια από το Συμβούλιο Διοίκησης, κατόπιν πρότασης του Πρύτανη, και η θητεία τους συμπίπτει χρονικά με τη θητεία του.
Συνταγματικός έλεγχος και διορθωτικές παρεμβάσεις
Το νέο μοντέλο διοίκησης των ΑΕΙ αποτέλεσε αντικείμενο έντονης δημόσιας συζήτησης και νομικών αμφισβητήσεων. Ωστόσο, έχει κριθεί συνταγματικά ανεκτό, ενώ με νεότερες νομοθετικές παρεμβάσεις (άρθρα 40–42) επιχειρήθηκε η αποσαφήνιση και βελτίωση επιμέρους σημείων της διαδικασίας, ιδίως ως προς την ανάδειξη των εξωτερικών μελών, τα ασυμβίβαστα και τη λειτουργία των συλλογικών οργάνων.
Ένας εκλογικός κύκλος με ευρύτερο αποτύπωμα
Καθώς πλησιάζει η άνοιξη του 2026, οι διεργασίες αναμένεται να ενταθούν και οι υποψηφιότητες να αποτυπώσουν τις νέες ισορροπίες που διαμορφώνονται στο εσωτερικό των ιδρυμάτων. Οι πρυτανικές εκλογές δεν αφορούν μόνο την αλλαγή προσώπων, αλλά συνδέονται άμεσα με τον προσανατολισμό, τη λειτουργία και τον ρόλο των πανεπιστημίων σε μια περίοδο αυξημένων απαιτήσεων για την ανώτατη εκπαίδευση.
