Παρότι ο γενικός δείκτης δείχνει ότι ο πληθωρισμός έχει φύγει από τα ακραία επίπεδα της διετίας 2022-2023, οι τιμές συνεχίζουν να ανεβαίνουν και δυστυχώς εκεί που… πονάει περισσότερο, δηάδή στο καθημερινό καλάθι, στη στέγη και στις υπηρεσίες.
Κι έτσι η πραγματικότητα για τα νοικοκυριά παραμένει βαριά, γιατί οι αυξήσεις συγκεντρώνονται στα βασικά.
Το Creta24 έκανε έρευνα, συγκεντρώνοντας όλα τα διαθέσιμα δεδομένα και τις βασικές αναλύσεις από θεσμούς και μελέτες, με στόχο να εξηγήσει γιατί ο πληθωρισμός στη χώρα μένει υψηλότερος από την υπόλοιπη ευρωζώνη. Μέσα από τα στοιχεία προκύπτει ένα καθαρό συμπέρασμα: η ακρίβεια στην Ελλάδα δεν εξηγείται από έναν μόνο λόγο, αλλά από ένα «μίγμα» διεθνών πιέσεων και εγχώριων ιδιαιτεροτήτων που κάνουν τις αυξήσεις πιο επίμονες και πιο αισθητές.
Γιατί η Ελλάδα έχει υψηλότερο πληθωρισμό από την ευρωζώνη
Μετά την πανδημία και τον πόλεμο μεταξύ Ουκρανίας-Ρωσίας, η ενέργεια και τα τρόφιμα ανέβηκαν παντού. Στην Ελλάδα όμως η πίεση επεκτάθηκε πιο έντονα και σε δύο ακόμη κρίσιμα μέτωπα: στα ενοίκια και στις υπηρεσίες, από την υγεία μέχρι την εστίαση και τον τουρισμό. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον όπου οι τιμές ανεβαίνουν εύκολα, αλλά κατεβαίνουν δύσκολα. Η αγορά είναι μικρότερη, ο ανταγωνισμός δεν λειτουργεί πάντα αποτελεσματικά και η «πληθωριστική ψυχολογία» έχει ριζώσει: η προσδοκία ότι όλα θα ακριβύνουν τροφοδοτεί νέες ανατιμήσεις, ακόμη κι όταν το αρχικό κόστος έχει αρχίσει να αποκλιμακώνεται.
Το κλειδί είναι οι υπηρεσίες
Σημαντικό μέρος της σημερινής ακρίβειας προέρχεται από τις υπηρεσίες. Εκεί ο πληθωρισμός γίνεται πιο «πεισματάρης», γιατί συνδέεται με μισθούς εργαζομένων, ενοίκια, λειτουργικά κόστη και υψηλή ζήτηση. Επομένως όταν ακριβαίνει η έξοδος για φαγητό, η διαμονή, η ιδιωτική υγεία ή η ασφάλιση, είναι εξαιρετικά δύσκολο να επανέλθουν οι παλιές τιμές, όπως γίνεται σε ορισμένα αγαθά που μπορούν να πέσουν όταν πέσει η πρώτη ύλη.
Ο τουρισμός ως μηχανισμός μετάδοσης της ακρίβειας
Η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις ταξιδιωτικές υπηρεσίες. Όταν η τουριστική ζήτηση ανεβαίνει απότομα, πιέζει προς τα πάνω τιμές σε εστιατόρια, ξενοδοχεία και μεταφορές. Επιπλέον, η εποχικότητα δημιουργεί μεγαλύτερες διακυμάνσεις και ενισχύει το φαινόμενο των «καλοκαιρινών» ανατιμήσεων. Μελέτες δείχνουν ότι αυτή η πίεση δεν είναι απλώς συγκυριακή: κόστη, ενεργειακή αβεβαιότητα και αλλαγές στις ταξιδιωτικές συνήθειες διαμορφώνουν μια νέα ισορροπία που μπορεί να κρατήσει τις τιμές υψηλές για περισσότερο.
Σε ποια τρόφιμα ανέβηκαν περισσότερο οι τιμές και γιατί
Στο φαγητό, η εικόνα δεν είναι ίδια σε όλες τις κατηγορίες. Σύμφωνα με τα δεδομένα της ΙΕΛΚΑ και της ΕΛΣΤΑΤ μεγάλες πιέσεις τα τελευταία χρόνια συγκεντρώνονται σε προϊόντα που επηρεάζονται έντονα από τις διεθνείς αγορές και από κλιματικούς παράγοντες. Ξεχωρίζουν το κρέας, ο καφές, το κακάο και η σοκολάτα. Σε αυτές τις κατηγορίες, οι διεθνείς τιμές ανέβηκαν απότομα, είτε λόγω περιορισμένης προσφοράς, είτε λόγω ισχυρής παγκόσμιας ζήτησης, είτε λόγω προβλημάτων παραγωγής που συνδέονται με ακραία καιρικά φαινόμενα.
Στο κρέας, η πίεση αφορά ιδιαίτερα το μοσχάρι. Η μειωμένη διαθεσιμότητα ζώων στην Ευρώπη, η πτώση της παραγωγής σε μεγάλες χώρες και η αυξημένη ζήτηση έχουν κρατήσει το κόστος υψηλό, κάτι που περνά και στις τιμές που βλέπει ο καταναλωτής. Στον καφέ και στο κακάο, οι ανατιμήσεις συνδέονται με διεθνείς ελλείψεις και κλιματικές συνθήκες στις χώρες παραγωγής, με αποτέλεσμα το κύμα ακρίβειας να χτυπά προϊόντα που είναι πλέον καθημερινή συνήθεια για πολλά νοικοκυριά.
Γιατί κάποιες τιμές δεν πέφτουν, ακόμη κι όταν πέφτει το κόστος
Υπάρχουν προϊόντα όπου η διεθνής τιμή μπορεί να υποχωρεί, αλλά η λιανική στην Ελλάδα δεν ακολουθεί με την ίδια ταχύτητα. Αυτό δημιουργεί την αίσθηση ότι η αγορά έχει «ακαμψία» προς τα κάτω. Το φαινόμενο μπορεί να συνδέεται με το πώς λειτουργεί ο ανταγωνισμός, με τις δομές διανομής, αλλά και με το ότι οι αυξήσεις σε άλλα κόστη, όπως ενοίκια και μισθοί, λειτουργούν ως δικαιολογία για να μείνουν οι τελικές τιμές ψηλά. Έτσι, ακόμη κι όταν η πίεση από την πρώτη ύλη χαλαρώνει, ο καταναλωτής δεν βλέπει πάντα άμεση ανακούφιση στο ράφι.
Τι δείχνει η εικόνα από τα σούπερ μάρκετ
Μελέτη του ΕΚΤ αναφέρει πως το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων καταγράφονται σημάδια επιβράδυνσης και επιμέρους αποκλιμάκωσης σε βασικές κατηγορίες, όπως καθαριστικά, φρούτα, λαχανικά και ορισμένα γαλακτοκομικά. Αυτό δείχνει ότι ένα κομμάτι της αγοράς έχει αρχίσει να «μαλακώνει» μετά τα προηγούμενα σοκ. Την ίδια στιγμή, οι αυξήσεις παραμένουν έντονες σε φρέσκα κρέατα, σε είδη πρωινού και σε ζαχαρώδη, ακριβώς λόγω των διεθνών πιέσεων σε καφέ και κακάο και λόγω των εξελίξεων στην αγορά κρέατος.
Γιατί η ακρίβεια «πονά» περισσότερο στην Ελλάδα
Ακόμη κι όταν ο γενικός πληθωρισμός δεν φαίνεται εκρηκτικός, στην Ελλάδα γίνεται πιο αισθητός. Ένας λόγος είναι ότι τα νοικοκυριά δίνουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε τρόφιμα, ενέργεια και στέγαση. Όταν αυτές οι κατηγορίες ανεβαίνουν, η επίπτωση είναι άμεση και μεγάλη. Ένας δεύτερος λόγος είναι οι φόροι στην κατανάλωση, που κάνουν τις αυξήσεις να περνούν πιο «βαριά» στην τελική τιμή. Και ένας τρίτος είναι το επίπεδο των εισοδημάτων: όταν οι μισθοί είναι χαμηλότεροι από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, ακόμη και μια μέτρια αύξηση τιμών μεταφράζεται σε μεγαλύτερη απώλεια αγοραστικής δύναμης.
Τι αναμένεται να γίνει μετά
Οι εκτιμήσεις που καταγράφονται στις αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι το 2026 μπορεί να φέρει περαιτέρω αποκλιμάκωση, ειδικά στον πληθωρισμό τροφίμων, καθώς εξασθενεί σταδιακά η επίδραση προηγούμενων διεθνών ανατιμήσεων. Ωστόσο, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα πέσει ο μέσος δείκτης, αλλά αν θα πέσουν οι τιμές στις κατηγορίες που καθορίζουν την καθημερινότητα. Εκεί το πιο δύσκολο μέτωπο είναι οι υπηρεσίες και η στέγαση. Αν οι τιμές σε ενοίκια, εστίαση και τουριστικές υπηρεσίες συνεχίσουν να κινούνται ανοδικά, η αίσθηση της ακρίβειας θα παραμείνει, ακόμη κι αν οι δείκτες δείχνουν βελτίωση.
Τι λένε συνολικά οι έρευνες
Οι μελέτες και οι αναλύσεις δείχνουν ότι ο σημερινός πληθωρισμός δεν τροφοδοτείται μόνο από ένα σοκ, αλλά από μια αλληλουχία παραγόντων: διεθνείς τιμές τροφίμων, κλιματική πίεση στην παραγωγή, ενεργειακή αβεβαιότητα, ισχυρή τουριστική ζήτηση, αυξήσεις σε μισθούς και ενοίκια και μετακύλιση κόστους σε υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, αναδεικνύεται ότι όταν η ακρίβεια περνά στις υπηρεσίες και στη στέγη, γίνεται πιο μόνιμη και χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να αποκλιμακωθεί
